Velsen-Zuid

De Engelmunduskerk is de dorpskerk van Velsen-Zuid vernoemd naar Engelmundus. De kerk is gebouwd in de romaanse stijl en stamt uit de 10e of 11e eeuw. De kerk staat geklasseerd als Rijksmonument.

Gezicht Velsen is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht in Velsen-Zuid in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 14 maart 1969. Het gebied werd op 24 juli 1970 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 3,3 hectare. Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.

Het monumentale huis aan de Torenstraat 2 in Velsen-Zuid is een voormalig weeshuis en oude van dagenhuis van de diaconie van de Nederlands Hervormde Engelmunduskerk. Het is ontworpen en gebouwd door dorpstimmerman Jacob Gaykema en werd in 1769 in gebruik genomen. Het is als weeshuis in gebruik geweest tot 1928. De diaconie verkocht het gebouw in 1935, waarna het in gebruik geweest is als woonhuis van de koster van de kerk. In 1965 verkocht de kerkenraad het toen sterk verwaarloosde gebouw aan de Stichting Bouwfonds Trias, die het nog altijd beheert. Het is sindsdien in gebruik als logegebouw voor vrijmetselaren en weefsters. Daarnaast wordt het gebouw door een aantal bedrijven gebruikt. Het gebouw is een 18e-eeuws huis met rechte lijstgevel, originele vensters met oude roeden en halve luiken. In het interieur bevinden zich verschillende waardevolle elementen, zoals een oorspronkelijke kluis en origineel houtwerk met een inscriptie van het bouwjaar in een balk op zolder.

De Velserspoortunnel is een spoortunnel onder het Noordzeekanaal in de spoorlijn Haarlem - Uitgeest. De tunnel is gelijktijdig en parallel met de Velsertunnel voor autoverkeer gebouwd, maar is constructief gezien los van deze tunnel te beschouwen. Sinds 2001 wordt het beheer en onderhoud van de spoortunnel uitgevoerd door ProRail.

Landgoed Waterland ligt aan de rand van het voormalige Wijkermeer in de gemeente Velsen. In de 18e eeuw werden vele tientallen landgoederen gesticht in de omgeving van Amsterdam. Een hiervan is Waterland. De buitenhuizen werden vooral tijdens de zomermaanden bewoond, als in Amsterdam de grachten stonken. Het landgoed Waterland bestaat uit een natuurgebied van 29 hectare groot. In 2000 werd een stichting opgericht om het in de periode van 1742-1766 gebouwde en door Pieter de Swart ontworpen landhuis te behouden. Dit hoofdgebouw met bijgebouwen en de parkaanleg zijn verklaard tot rijksmonument. Het staat ter beschikking als trouwlocatie en er kunnen evenementen plaatsvinden.

De Velsertunnel is een oeververbinding onder het Noordzeekanaal in de A22 (Velsen - Beverwijk). De tunnel is tegelijk gebouwd met de naastliggende Velserspoortunnel, maar is constructief gezien los van deze tunnel te beschouwen. De bediening en bewaking van de wegtunnel vindt plaats vanuit de verkeerscentrale voor Noordwest-Nederland ("De Wijde Blik", bij de Wijkertunnel). Beheer en onderhoud van de autotunnel wordt uitgevoerd door Rijkswaterstaat. Tussen voorjaar 2016 en mid-januari 2017 was de tunnel afgesloten voor een renovatie, waarbij een nieuw ventilatiesysteem, een nieuwe brandwerende laag en digitale besturing werden geconstrueerd.

Velserbeek of Buitenplaats Velserbeek is een park in de Nederlandse gemeente Velsen. Het park is gelegen tussen IJmuiden en Velsen-Zuid langs de Parkweg dat in het verlengde van de Provinciale weg 202 ligt. De buitenplaats is een rijksmonument.

Het Knooppunt IJmuiden is een Nederlands verkeersknooppunt voor de aansluiting van de autosnelweg A22 en de provinciale weg N208, bij Velsen. Hoewel het feitelijk een knooppunt is, staat het op de bewegwijzering aangegeven als aansluiting 1 (IJmuiden). Deze aansluiting is vanaf beide wegen en vanuit alle richtingen bereikbaar. Het knooppunt zelf is een onvolledig knooppunt; sommige afslagbewegingen zijn niet mogelijk. De A208 staat niet aangegeven op de bewegwijzering - daar staat namelijk de N208 aangegeven, maar de A208 is wel af te lezen op de hectometerpaaltjes.

Schoonenberg is een landgoed in de Noord-Hollandse gemeente Velsen. Het landgoed heeft een oppervlakte van ongeveer 40 hectare en maakt deel uit van Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Landgoed Schoonenberg vormt één geheel met een aantal andere landgoederen, waaronder Lievendaal, Beeckestijn, Waterland en Velserbeek. In totaal hebben deze landgoederen een oppervlakte van ruim 175 hectare. In de jaren dertig van de 20e eeuw is een groot deel van het landgoed verloren gegaan door de bouw van een villawijk, die tegenwoordig behoort tot Velsen-Zuid.

Velsen-Noord is een dorp in de gemeente Velsen, in de provincie Noord-Holland. Velsen-Noord is de enige bewoonbare kern van de gemeente Velsen ten noorden van het Noordzeekanaal. Aan de overkant van het kanaal ligt het oorspronkelijke dorp Velsen, dat sinds 1920 Velsen-Zuid heet. De verbinding tussen Velsen-Noord en de rest van Velsen geschiedt via de pont, de Velsertunnels en de sluizen. Staalfabriek Tata Steel, voorheen Corus, voorheen Koninklijke Hoogovens, staat deels in het dorp. Per 1 januari 2023 telde Velsen-Noord 5.470 bewoners.

De Kapelwoning Beeckestijn is de tuinmanswoning van de buitenplaats Beeckestijn in het Noord-Hollandse Driehuis, gemeente Velsen. De woning is in 1770 gebouwd in de neogotische stijl. Het kan gezien worden als een folly, omdat het op een kapel lijkt, maar een kleine woning is. Beheer van de woning wordt, net als het hoofdgebouw van de buitenplaats, gedaan door Vereniging Hendrick de Keyser. Twee andere folly's uit de tuin, een kluizenaarshut en een classicistische triomfboog, zijn gesloopt.

Het Gymnasium Felisenum is een zelfstandig gymnasium in Velsen-Zuid.