Sluizencomplex Halfweg

Ter hoogte van Halfweg liggen drie historische spuisluizen in de Spaarndammerdijk tussen Amsterdam en Spaarndam. De sluizen zijn niet meer in gebruik, maar hadden tot 1977 een functie in de afwatering van de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder, boezemwater van het Hoogheemraadschap Rijnland, naar het IJ (sinds 1872 het Noordzeekanaal; via Zijkanaal F).

De Boezembrug is een complex van bruggen gelegen in de Haarlemmerstraatweg (Rijksweg 200) te Halfweg. De bruggen liggen over de Rijnlandse boezem, de verbinding tussen de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder en het Zijkanaal F (voorheen het IJ).

Dr. Baumannplein 1-3 is een gebouw aan de noordzijde van het plein met een achtergevel aan de Dubbele Buurt in de Nederlandse plaats Halfweg (provincie Noord-Holland). Het gebouw is een gemeentelijk monument. Het staat ook wel bekend onder de naam "Huis ter Hart". Volgens een plaquette namens de gemeente en ANWB aangebracht op het gebouw werd hier recht gesproken en vergaderd binnen het ambacht Houtrijk en Polanen, dat in juni 1863 (Staatsblad nr. 93 van 1863) samensmolt met gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, weer later overgegaan in gemeente Haarlemmermeer. Niet alleen had het een ambtelijke functie; er kon ook overnacht worden door reizigers tussen Amsterdam en Haarlem en er werd geveild. Het bestaat in 2022 uit twee bouwlagen onder een schilddak. Het heeft volgens Monumenten in Nederland. Noord-Holland uit 2006 mogelijk een 17e-eeuwse kern; in 1902 werd er fors uitgebreid. Het was eeuwenlang een plaatsaanduiding. Joannes Antonides van der Goes (1647-1684) gebruikte het als zodanig in De Ystroom uit 1671. De naam "Huis ter Hart" is in de gevel vermeld, maar die vermelding is van recente datum (in 1989 is dat nog niet terug te vinden). Volgens Eliza Laurillard: Op uw’ stoel door uw land (1891), zou de naam teruggaan op een gevelsteen met een afgebeelde hert ten teken dat het jachthuis was van de Heren van Polanen. Volgens Jan ter Gouw en Jacob van Lennep was het al in de 16e eeuw bekend (De uithangteekens uit 1869)

Het Dr. Baumannplein of Dokter Baumannplein is een nauwelijks herkenbaar plein in Halfweg.

IJsteeg is een steeg annex klein straatje in Halfweg in de Nederlandse gemeente Haarlemmermeer. Het is een van de oudste straatjes van het dorp.

Museum Stoomgemaal Halfweg is een stoomgemaal uit 1852, gelegen in het Noord-Hollandse Halfweg, aan de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder. Het is het oudste en grootste nog werkende schepradstoomgemaal ter wereld.

Het Gemeenlandshuis Swanenburg (ook wel: Huis Zwanenburg) was een van de historische gemeenlandshuizen van het Hoogheemraadschap van Rijnland, aan de Haarlemmerstraatweg in het dorp Halfweg. In 1517 werd voor het eerst melding gemaakt van een stenen huis op deze locatie, het 'Huis ter Hart', naast de sluizen. Tussen 1645 en 1648 werd door de beroemde architect Pieter Post het 'Huis Swanenburg' gebouwd. De stenen zwanen bij de poort van het huis herinneren hier nog aan. Vanaf 1735 werden hier dagelijks metingen gedaan van het weer. Deze zgn. 'Zwanenburgmetingen' zijn de eerste weermetingen gedaan in Holland. De resultaten worden nog steeds gebruikt voor historische overzichten. Een van de bewoners was in de 18e en vroege 19e eeuw de waterbouwkundige Christiaan Brunings. Na de droogmaking van de Haarlemmermeer in 1852 deed het Hoogheemraadschap afstand van het huis en werd het verkocht. Het gebouw werd verbouwd, de gevel werd op linker- en rechterhoek rechtgetrokken. Het gehele interieur werd uitgebroken t.b.v. de suikerfabricage. Vanaf 1863 was hier een suikerfabriek gevestigd, sinds 1881 geheten: Suikerfabriek Holland, sinds 1919 deel van de CSM. In het oude huis Swanenburg stonden tot 1950 verdampingsketels opgesteld. De suikerfabriek werd in 1992 gesloten. Het gebouw maakt deel uit van het complex SugarCity. Het dorp dat bij Halfweg in de Haarlemmermeerpolder ontstaan was, werd in 1913 Zwanenburg genoemd, naar de naam van dit huis. Van 1842 tot 1927 was er tegenover het huis het eerste station Halfweg; het stukje Haarlemmerstraatweg daar (ter hoogte van de overweg tot de westelijke sluis van Zijkanaal F) werd toen het Stationsplein genoemd. In december 2012 werd hier een nieuw station Halfweg-Zwanenburg geopend aan de noordzijde van de Haarlemmerstraatweg (N200), dat door een loopbrug over de autoweg heen wordt verbonden met het trottoir en fietspad bij het Huis Swanenburg aan de zuidzijde van de Haarlemmerstraatweg.

Station Halfweg-Zwanenburg is een spoorwegstation in Halfweg aan de 'Oude Lijn' tussen Amsterdam en Haarlem.

De Kleine Kerk te Halfweg is een kerkgebouw aan de Wilhelminastraat 15 te Halfweg. Deze van oorsprong Nederlands-hervormde kerk kreeg haar bijnaam ter onderscheid ten opzichte van de Grote Kerk aan de Amsterdamsestraatweg. Deze kerk is de opvolger van een kerkgebouw uit 1852 dat in de omgeving van de Suikerfabriek stond, maar gesloopt moest worden in verband met de uitbreiding van en toenemend verkeer op de Rijksstraatweg. Er werd vanaf 9 juli 1924 gebouwd aan een Nederlands Hervormde Kerk (Eerste heipaal; Haarlems Dagblad, 9 juli 1924, pagina 5). Bij de eerstesteenlegging in september 1924 was het adres ook bekend: Emmaplein (Haarlems Dagblad, 18 september 1924, pagina 8). Op 21 mei 1925 kon de kerk ingewijd worden. (Haarlems Dagblad, 22 mei 1925, pagina 6. Het geheel werd ontworpen door architect Anthonie Pieter Smits uit Aerdenhout. Hij kwam met een kruiskerk in traditionele stijl met hier en daar Romaanse elementen. De Kleine kerk werd net als de Onze Lieve Vrouw Geboortekerk aan de rand van de dorpsbebouwing neergezet, maar werd in de loop der jaren ingebouwd door een woonwijk, waarvan alle straatnamen verwijzen naar leden van de koninklijke familie; haar adres werd Wilhelminastraat 15, vernoemd naar Wilhelmina der Nederlanden en staat met haar oostelijke gevel aan de Polanenkade. Het voortbestaan van de Kleine Kerk heeft ze eigenlijk te danken aan die Grote Kerk. Die werd vanwege de ontkerkelijking veel te groot. De twee protestantse gemeenten in de omgeving ("Hervormde Gemeente Houtrijk en Polanen" en de "Gereformeerd Kerk Halfweg/Zwanenburg") fuseerden tot de "Protestantse Gemeente te Halfweg en Zwanenburg" en verkozen de Kleine Kerk tot hun kerkgebouw. Dit betekende indirect het einde van de Grote Kerk. Die werd verkocht en uit de opbrengsten werd een renovatie van de Kleine Kerk bekostigd, die vanaf 2009 tot 2011 duurde. Daarna viel de grote Kerk ten prooi aan de sloophamer; de karakteristieke toren bleef staan.

Schoolstraat 14 is een gebouw aan de Schoolstraat in Halfweg in de Nederlandse gemeente Haarlemmermeer. Het gebouw wordt geflankeerd door een voormalige school en een trafohuis, beide van oudere datum. Hier werd volgens het Haarlem's Dagblad -van 16 april (pagina 13) en 29 april (pagina 12)- vanaf de 28 april 1926 toen de aanbesteding plaatsvond in Hotel Cornelissen een badhuis neergezet voor het Witte Kruis. Het werd voor circa 22.500 gulden gebouwd. De officiële opening vond plaats op 3 november 1926; even later konden bewoners er gebruik van maken. Het ontwerp in zakelijk-expressionistische stijl was afkomstig van de Amsterdamse architect Jan op 't Land. Geld was bijeengebracht door een veiling, aangevuld met subsidie ter exploitatie van de gemeente. Overigens was de benodigde grond bijna kosteloos ter beschikking gesteld door de gemeente. Men constateerde tijdens de opening dat Op ’t Land had moeten woekeren met de ruimte, maar desalniettemin een mooi geheel had ontworpen. Jan op ’t Land (Medemblik, 23 april 1893 - Amsterdam, 23 november 1942) zou tekenen voor diverse ontwerpen, waaronder bijvoorbeeld de school aan de Floris Versterstraat 10-12 in Amsterdam.

Het transformatorstation aan de Schoolstraat 18 in Halfweg is gebouwd omstreeks 1915 in opdracht van de Kennemer Electriciteit-Maatschappij (KEM). De architect Han van Loghem ontwierp wel meer voor die maatschappij, maar ontwierp in ieder geval voor Halfweg een uniek exemplaar. Ook in de omgeving is er geen bouwwerk te vinden met dit uiterlijk. Hij ontwierp het gebouw in zijn eigen variant van de bouwstijl Nieuwe Bouwen. Het werd opgetrokken op een rechthoekige plattegrond. Vanaf de grond begint het met een plint van geelachtige baksteen afgesloten door een rolband. Daarboven zijn muren ruw bepleisterd. Het geheel valt op door een risalerende toren in het midden van de voorgevel. Die toren is afgedekt met een tentdak waaronder nog een ring van glazen bouwstenen is te vinden, die ook gebruikt is in het linkerdeel deel van het gebouw met juist een plat dak. Op de toren is een eenvoudig tegeltableau te vinden met in zwart KEM tegenover een gele achtergrond en met zwarte omlijsting. De toren heeft aan de zuidzijde een rode verticale streep over een deel van de toren. De toren diende in ieder geval tot ventilatie. Op ooghoogte zijn voorts twee afbeeldingen terug te vinden, een hond en een haan, die wel vaker voorkomen in het werk van Van Loghem. In 1984 is het gebouw gerestaureerd; het dient overigens ook in 2022 nog tot elektriciteitsverdeling; er zit een embleem van Liander op de zware metalen toegangsdeur; overigens is in de toren aan de zijkant ook nog een deur geplaatst. Het gebouw kreeg op 4 maart 2003 de status van rijksmonument. De plaats van dit trafohuis zorgde ervoor dat de architect van het belendende badhuis zijn schepping moest inpassen, het werd desalniettemin een gemeentelijk monument.

De Grote Kerk was een protestantse kerk aan de Amsterdamsestraatweg in Halfweg. De oorspronkelijk gereformeerde (GKN) kerkgemeenschap werd opgericht in 1881. Tot 1890 maakte men gebruik van een houten noodgebouw, waarna een kleine stenen kerk werd gebouwd, die plaats bood aan 300 gelovigen. Dit gebouw bleek door de groei van Zwanenburg al na enkele jaren te klein en in 1919 werd een nieuwe kerk geopend met 650 zitplaatsen. De nieuwe kerk was in rationalistische stijl ontworpen door de architect Tjeerd Kuipers. In 1928 werd de toren, de kosterwoning en een nieuwe voorgevel gebouwd. Tussen 1975 en 1976 werd de kerk gerenoveerd en vergroot met een bestuurskamer. De kerk is ingericht naar typisch gereformeerde idealen. Rondom de kansel staan in een waaiervorm de kerkbanken opgesteld. Het orgel hangt boven de kansel tegen de achterwand. Na de fusie van de gereformeerde en hervormde gemeenschappen in de Protestantse Kerk in Nederland (2004) bleek het aantal kerkgangers te klein te zijn om zowel de Grote Kerk als de voormalige hervormde Kleine Kerk in stand te houden. Besloten is om de Grote Kerk af te stoten en de diensten alleen nog voort te zetten in de Kleine Kerk. De Grote Kerk zou na renovatie van de Kleine Kerk (2009-2011) worden gesloopt en op deze plaats zou een gebouw met 24 woningen komen. Omdat de Grote Kerk een voor Halfweg beeldbepalend gebouw is, was er kritiek op de beslissing de kerk te slopen. Het Cuypersgenootschap, dat zich inzet voor het behoud van bouwkundig erfgoed uit de 19e en 20e eeuw, heeft de gemeente verzocht de Grote Kerk op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen en een nieuwe bestemming voor het gebouw te verzoeken. Dit verzoek werd afgewezen en een sloopvergunning werd verleend. Door de economische crisis bleek het oorspronkelijke geplande appartementengebouw niet meer haalbaar. In een in 2014 gepresenteerd aangepast ontwerp voor een kleiner complex blijft de toren wel behouden. Dit ontwerp heeft uiteindelijk doorgang kunnen vinden en in 2016 is de Grote Kerk gesloopt, behoudens de toren. Op de Begraafplaats in Zwanenburg is in maart 2011 een 8 meter hoge klokkestoel gebouwd waarin de 870 kg zware kerkklok van de Grote Kerk is opgehangen. In juni 2014 is bovendien de windhaan van de kerktoren op deze klokkenstoel gezet.