Oudeschild

Museum Kaap Skil, tot 2012 Maritiem en Jutters Museum, is een maritiem museum in Oudeschild op het Noord-Hollandse waddeneiland Texel. Het museum richt zich op het leven met de zee en het belang van het eiland in de zeventiende en achttiende eeuw. In die periode was Texel een belangrijk knooppunt voor de scheepvaart. Voor de kust lag de Reede van Texel, van de vijftiende tot het begin van de negentiende eeuw de grootste ankerplaats ter wereld. Het museum heeft een grote collectie met opgedoken objecten uit scheepswrakken uit die periode. Museum Kaap Skil is deels binnenmuseum en deels openluchtmuseum. Het maakt deel uit van de Stichting Texels Museum, waartoe ook Ecomare, Vuurtoren Eierland en de Oudheidskamer in Den Burg behoren. De vier musea trekken samen ongeveer 450.000 bezoekers per jaar.

De Traanroeier is een korenmolen in Oudeschild op het Nederlandse eiland Texel. De molen werd in 1902 in Oudeschild geplaatst, maar stond daarvoor als pelmolen in Zaandam. Het was de eerste molen die in Oudeschild werd gebouwd, maar al sinds 1383 waren er korenmolens op Texel aanwezig. Thans is de molen de enige overgebleven korenmolen op het eiland. Al in 1935 raakte de molen buiten gebruik. De molen werd van de ondergang gered in 1943 toen de gemeente Texel de molen aankocht. In 1963 volgde een omvangrijke restauratie waarbij de molen met een generator werd ingericht om stroom op te gaan wekken. Door diverse apparaten moest de molen zonder verdere bediening kunnen draaien. Het bleek echter geen succes en daarom werd de molen in 1999 weer als korenmolen gerestaureerd. Sinds 2000 is de molen eigendom van de Stichting tot behoud van molen De Traanroeier. Het is te bezichtigen op het terrein van Kaap Skil, een maritiem museum. De roeden zijn 22,50 meter lang en zijn voorzien van het Dekkersysteem in combinatie met zelfzwichting en remkleppen. De molen is uitgerust met twee koppels maalstenen met regulateurs en tevens zijn er nog een aantal restanten van de elektriciteitopwekkingsperiode aanwezig. Een vrijwillig molenaar stelt de molen zeer geregeld in bedrijf.

Ottersaat is een natuurgebied bij Oudeschild op Texel. Het natuurgebied wordt beheerd door Natuurmonumenten en bestaat uit een zoute kwelplas met eilandjes. In Ottersaat komen onder andere visdieven, kokmeeuwen, kluten, zeekralen, zulten en aardbeiklavers voor. Om het aantal zoutminnende planten in het natuurgebied te vergroten is het land verlaagd.

De Wezenputten zijn twee monumentale waterputten bij het Texelse dorp Oudeschild. In het tijdperk van de VOC lagen de schepen op de Reede van Texel te wachten op gunstige wind. Op het eiland werden onder meer proviand en drinkwater ingeslagen, waarbij het water lange tijd afkomstig was uit de wezenputten. Door het ijzergehalte was Texels water lang houdbaar en dat was belangrijk voor schepen die tot aan Kaap de Goede Hoop geen andere bronnen voor drinkwater hadden. Op enig moment werden de putten in eigendom gegeven van de regenten van het het weeshuis in Den Burg, dat daarmee een bron van inkomsten had. In 1676 werd vastgelegd dat ook inwoners van Texel voor water uit de put moesten betalen.

Het huis Brakestein is een buitenplaats nabij Oudeschild op het Nederlandse waddeneiland Texel. Het huis dateert uit de 17e eeuw. Het is genoemd naar de familie Braak, die het in 1668 in bezit kreeg toen Jan Pietersz Braeck het huis en de bijbehorende grond kocht van zijn schoonvader Adriaan Jansz. Smit, die het in 1661 had verworven. Het huis is gelegen tegenover de Wezenputten, aan het zogeheten Skillepaadje.

De Texelse Bierbrouwerij is een ambachtelijke brouwerij van speciaalbieren, gevestigd op Texel, nabij Oudeschild. Sinds 2020 is de brouwerij eigendom van Heineken. De brouwerij promoot zichzelf als zuiver Texels, onder meer via een vermelding op de labels van de bierflessen en door biernamen in het Tessels dialect, maar ook door grondstoffen zo veel mogelijk lokaal in te kopen.

Spang is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Spang ligt aan de Spangerweg tussen Den Burg en Oosterend op het Nederlandse waddeneiland Texel. Over de herkomst van de plaats naam bestaat een onzekerheid. Het kan een samentrekking zijn van 'ga', dat landstuk of buurt betekent en 'Span', een Friese persoonsnaam. Ook kan het verband houden met het Germaanse woord 'Spanga', dat balk betekent, of het kan staan voor voetbrug of vlonder. In 1616 komt de buurtschap op een kaart van A. Metius al voor. Daarna groeide de buurtschap in grootte. Spang ligt tegenwoordig meer in de lengte en heeft geen dicht bij elkaar gelegen kern. Kadastraal valt Spang onder de buurt "Verspreide huizen op het oude land". Met slechts 24 inwoners per km2 is dit een van de buurten met de laagste bevolkingsdichtheid in Nederland. Er staat in de buurtschap een boerderij die dezelfde naam draagt. In het gebied rond Oosterend zijn twee eendenkooien gelegen, de Noorder- en de Zuiderkooi. Vlak bij Spang ligt de Zuiderkooi, ook wel Kooi van Spang genoemd; deze ligt ter hoogte van het natuurgebied Zandkes en de Kleiput. Deze kooi werd voor het eerst gemeld in de brieven van Pieter van Cuijck (Brieven over Texel, 1789) en is zichtbaar op een kaart uit 1774. Sinds 1943 is de kooi eigendom van Natuurmonumenten. Op zaterdagen is de kooi open voor publiek. Er zijn dan rondleiders beschikbaar.

Het Doolhof op Texel is een klein bosje op de zuidoostelijke helling van de Hoge Berg ten westen van Oudeschild. Hoewel het klein is, valt het door de hoge ligging wel op en bepaalt het het omliggende landschap sterk. De geschiedenis van het bosje begint in 1764 toen commissaris en commies Cornelis Roepel een stuk land van 17 are kocht op de Hoge Berg. Van hieraf was en is er een prachtig uitzicht op de Rede van Texel. Bovendien is er een klein heuveltje in het gebied. Van dit heuveltje gaan verhalen op Texel dat er een grote kei in verborgen zou liggen. De kei heet de Engelse Steen omdat hij helemaal onder de Noordzee door zou lopen tot in Engeland. De heuvel is te beklimmen via zeven treden: 'de zeven pannenkoeken'. Roepel maakte er een mooi landgoedje van met een sterrebos en een wandellaan. In 1784 werd het verkocht aan de heer Kikkert. Deze maakte er een uitspanning en legde er een klein doolhof aan. In 1840 kwam het bos in bezit van de gemeente Texel. In die tijd werd het een geliefd gebied voor uitstapjes en dat bleef het een hele tijd. Het doolhof verdween en werd een bos, met een tijdlang het clubhuis van een sociëteit. Het bosje wordt vermeld in de Camera Obscura van Hildebrand in het gedeelte over Teun de Jager, als "Nietig overschot van vroegere woudpracht." Jac. P. Thijsse vertelt hoe het bos soms vol kan zitten met trekkende zangvogeltjes als goudhaantjes. Op Pinksteren is het Bossiesdag. Dan gaat de Texelse jeugd naar het Doolhof. Deze gewoonte is door de kerken van Den Burg aan het eind van de twintigste eeuw weer opgepakt. In het begin van de 21ste eeuw heeft Staatsbosbeheer weer 'de zeven pannenkoeken' hersteld.

Fort de Schans is een fort in Oudeschild op Texel. Het fort werd in 1574 gebouwd door Willem van Oranje om de schepen te kunnen controleren, die het Marsdiep in voeren. In de Gouden Eeuw werd Fort de Schans ook gebruikt als gevangenis en rechtbank voor muiterij op de schepen. In het fort zijn ook enkele mensen geëxecuteerd. Napoleon Bonaparte kwam in 1811 bij Fort de Schans en liet het fort uitbreiden en verstevigen. Hij liet ook twee forten aan de zijkanten bouwen als extra verdediging, namelijk Fort Lunette (700 meter ten oosten) en Fort Redoute (400 meter ten westen). Op 16 oktober 1811 kwam Napoleon opnieuw naar het fort, maar dit keer om de vooruitgang in de bouw van de twee nieuwe forten te bekijken. Na deze tijd werd de staat van het fort steeds slechter en er werden stenen van het fort gebruikt om huizen te bouwen in Oudeschild. Rond 1930 werd een deel van het fort afgegraven om de dijken te verstevigen.

Dijkmanshuizen is een natuurgebied en buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Dijkmanshuizen ligt net ten noorden van Oudeschild op het Nederlandse waddeneiland Texel. De buurtschap kwam al in 1750 voor, mogelijk ontstaan doordat dijkmannen in huizen aan de waddendijk woonden. Maar het zou ook van een familienaam afkomstig kunnen zijn. Vlak bij de buurtschap staat het watergemaal met dezelfde naam. Tegenover de buurtschap ligt het natuurreservaat Dijkmanshuizen. Het gebied is een zilt weide- en watergebied van 90 hectare groot dat van belang is als verblijfplaats van weide-, water- en moerasvogels zoals wilde eenden, kokmeeuwen, visdiefjes, kieviten, grutto’s, tureluurs, kuifeenden, baardmezen en kemphanen. Torenvalken nestelen er in speciaal opgehangen nestkasten. Het gebied werd in 1935 geschonken aan dr. Jac. P. Thijsse, ter ere van zijn 70e verjaardag. Het gebied bestond toen alleen nog uit een plas met een moeras. Enkele jaren later volgde Burdets Hop (de inham) dat geschonken werd aan de Zwitserse vogelfotograaf A. Burdet. Zowel Thijsse als Burdet gaven hun geschenk meteen door aan Natuurmonumenten. Daarna werd het gebied nog uitgebreid via ruilverkaveling. Het gebied maakt deel uit van de bezittingen van Natuurmonumenten in het Lage Land van Texel. In het gebied wordt het riet geoogst. Deze rietoogst is van een behoorlijke omvang. Het riet wordt gebruikt door een rietdekkersbedrijf voor onder andere daken van boerderijen. In het gebied ligt ook een eendenkooi, de Noorderkooi genoemd. Deze ligt vlak bij Spang ter hoogte van Zandkes en de Kleiput.

De Hoge Berg is het hoogste punt van een keileembult op het eiland Texel. De heuvel is 15 meter hoog en ligt tussen de dorpen Den Burg en Oudeschild. Hij is ontstaan tijdens een van de ijstijden, het Saale-glaciaal, de periode waarin ook het eiland Wieringen en Gaasterland zijn ontstaan. Ondanks de geringe hoogte is de heuvel goed zichtbaar vanaf Den Helder en Wieringen en is er vanaf de top een weids uitzicht rondom. Kenmerkend voor het gebied zijn vele tuinwallen die vrijwel alle percelen omgeven. Het gebied is door de vele wandelpaden doorsneden die tussen de tuinwallen doorlopen. Uitlopers van de Hoge Berg zijn de Noordhaffel en de Zuidhaffel. De Hoge Berg is een landschapsreservaat dat wordt beschermd als nationaal landschap en beheerd wordt door Vereniging Natuurmonumenten. Ten zuidoosten van de heuvel ligt het bos Doolhof. Direct ten oosten van het het Doolhof ligt de voormalige afgraving de Zandkuil die een insectenreservaat is. Op de Zuidhaffel ligt de Erebegraafplaats Hoge Berg Texel, waar de Georgiërs zijn begraven die omkwamen tijdens de Opstand van de Georgiërs aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.

Westergeest is een polder en buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. De polder en buurtschap Westergeest ligt net zuiden van Den Burg op het Nederlandse waddeneiland Texel. De polder werd iets na 1350 ingepolderd. Wat later ontstond de buurtschap. Zowel de polder als de buurtschap heetten van oorsprong Wittegeest of Wittinggeest. Rond 1595 wordt de naam geschreven als Westegeest, om uiteindelijke te verworden tot het huidige Westergeest. Aan de weg die dezelfde naam draagt staat een boerderij (uit circa 1670) die tot 1906 ook de naam Westergeest droeg, maar werd veranderd in De Kluis.