Vliehors

West-Vlieland of Westeynde is een verdronken plaats. Het dorp lag tot 1736 op het westelijke uiteinde van Vlieland en was het hoofddorp van het eiland.

De Hengst is een geheel bestaande uit drie zandplaten dat gelegen is ten noordoosten van Texel en ten zuiden van Vlieland, twee Nederlandse Waddeneilanden die in het westelijke deel van de Waddenzee liggen. De Hengst bestaat uit de zandplaat Hengst zelf, die het grootste deel van het gebied beslaat, de Steenplaat, die een langwerpige zandplaat in het noordwesten van het gebied vormt, en de Ballastplaat, die in het zuiden ervan ligt.

Vlieland is vanuit het westen gerekend het tweede bewoonde Nederlandse Waddeneiland. Het ligt in de provincie Friesland maar behoorde tot 1942 tot de provincie Noord-Holland. De gelijknamige gemeente omvat naast het eiland ook een deel van de Waddenzee. Ten zuidwesten van Vlieland ligt het eiland Texel en ten noordoosten ligt het eiland Terschelling. Van de vijf Nederlandse Waddeneilanden heeft Vlieland de hoogste duintop: 45 meter hoog. De gemeente Vlieland telt 1.258 inwoners (1 januari 2024, bron: CBS). Met 32 inwoners per km² is Vlieland na Schiermonnikoog de dunst bevolkte gemeente van Nederland; veruit de meeste inwoners wonen in de dorpskern. In de gemeente ligt slechts één dorp, dat tot 2009 officieus 'Oost-Vlieland' genoemd werd, maar toen officieel Vlieland is gedoopt. De naam 'Oost-Vlieland' diende ter onderscheiding van het eiland Vlieland en het vroegere dorp West-Vlieland, dat in 1736 opgeheven is nadat bijna het gehele dorp door de zee was overstroomd.

De Kroon's Polders op het westelijke gedeelte van het waddeneiland Vlieland zijn tussen 1920 en 1925 op initiatief van de duinwachter, later opzichter bij Rijkswaterstaat Jan Wouter Kroon (Vlieland 1874 - Zuidlaren 1957) ontstaan. Tussen 1898 en 1905 waren eerder op het westelijke gedeelte van Vlieland een aantal stuifdijken dicht tegen de reeds bestaande Meeuwenduinen aangelegd om de steeds smaller wordende duinenstrook groter te maken. Aan de zuidkant daarvan werden er de door Kroon bedachte stuifdijken aangelegd, die grote langwerpige stukken strand omsloten. De zo gevormde vier polders kregen de naam van de initiatiefnemer. Tot 1935 ging men nog door met aan de westkant kleinere zandvlakten met stuifdijken te beschermen. De bedoeling van Kroon was er bruikbare landbouwgrond te creëren. De bodem was echter te zout en te nat. Met behulp van een windmolen werd de polder bemalen en heeft een boer vanuit het Posthuis enige tijd geprobeerd er vee te houden. De luchtmacht heeft in de vierde polder ook een landingsbaan in gebruik gehad waar lichte propellervliegtuigen konden landen. De vier kleine polders vormen een belangrijk gebied voor planten en vogels. Er broeden meer dan 60 vogelsoorten, onder andere eidereenden, lepelaars, kluten en aalscholvers. Vanaf de jaren zestig worden de polders beheerd door Staatsbosbeheer. Sindsdien is het natuurgebied. De polders worden niet meer bemalen, en duikers en stuwen zijn verwijderd. 's-Winters staan grote delen onder water, 's-zomers liggen de polders grotendeels droog. In het brakke water van de Kroon's polders heeft zich een interessante vegetatie ontwikkeld. De noordelijk gelegen 1e en 2e polder hebben veel zoete kwel, terwijl de zuidelijker 3e en de 4e polder zouter zijn. In 1996 is een doorbraak in de zeedijk van de 3e polder gemaakt en een opening tussen de 3e en 4e polder, zodat zout water vanuit de Waddenzee, bij hoge vloed, deze twee polders kan instromen.

Het Eierlandse Gat of Engelschmangat is een zeegat tussen de Nederlandse Waddeneilanden Vlieland en Texel. Het zeegat is op z'n smalst twee kilometer breed en heeft een maximumdiepte van ongeveer 20 meter. Het gat loopt van de Eierlandse Gronden ten noorden van Texel tot in de Waddenzee, waar het zich bij de Hengst splitst in twee diepe vaargeulen: het Robbengat, wat langs Texel loopt en overgaat in het Vogelzwin, en de Kolk die overgaat in het Keteldiep, dat ten zuiden van de Vliehors loopt. Beide stromen lopen door tot aan de Waardgronden, het wantij van Vlieland. Het ontwikkelde zich in de 13e eeuw tussen Vlieland en Eierland, waardoor Eierland een zelfstandig eiland werd.

De vuurtoren Eierland staat op het noordelijkste puntje van het Nederlandse eiland Texel. De felrood geschilderde toren valt op van verre en komt dan ook veelvuldig voor op foto’s van Texel.

Het Posthuis is een gebouw aan de Postweg op het smalste deel van het waddeneiland Vlieland. Het oorspronkelijke houten Veerhuis uit 1777 werd in 1836 vervangen door een stenen huis. Hier verbleef de postiljon die met zijn paard jarenlang een onmisbare schakel was in de postroute Amsterdam - Texel - Vlieland - Terschelling. Deze postroute heeft gefunctioneerd van 1677 tot 1927. Naast het oorspronkelijke posthuisje is een grote schuur gebouwd, waar in het midden van de 20e eeuw een boer actief is geweest. Deze weidde zijn vee in de nabijgelegen Kroon's Polders. Thans is het onder de naam Posthuys een populaire uitspanning voor toeristen die het eiland bezoeken en een vertrekpunt voor excursies naar onder meer de Vliehors en de Kroon's Polders. Er is een busverbinding met Oost-Vlieland.

De Waddenkerk is een kerk in De Cocksdorp op Texel. Het door Jacob van der Kloot ontworpen neoclassicistische zaalkerkje dateert uit 1841 en is een rijksmonument. Het kerkje wordt gebruikt door de Waddengemeente, een Hervormde kerkelijke gemeente (PKN). De kerk heeft een eikenhouten preekstoel uit het midden van de 18de eeuw, afkomstig uit de voormalige Engelse kerk in Den Haag, met trap, ruggeschot, klankbord met vlampotten en doophek. Boven de ingang bevindt zich een kleine klokkentoren.

De Schicht is een monument op het eiland Texel dat herinnert aan de verhoging van de dijken tot deltahoogte.

De Francisca Romanakerk is een 19e-eeuwse rooms-katholieke kerk in De Cocksdorp op Texel behorende tot het bisdom Haarlem-Amsterdam.

De Cocksdorp (Tessels: Kósdörrep) is een dorp in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. In 1836 telde het dorp 323 inwoners en in 2023 ca. 1.200.

De Schorren is een buitendijks kweldergebied op het Nederlandse waddeneiland Texel. Deze kwelder, in het noordoostelijk deel van het eiland, is ontstaan nadat in de negentiende eeuw de aangrenzende polder De Eendracht werd bedijkt. Het terrein heeft een hoge natuurwaarde en is eigendom van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland. Het vormt een geheel met de slikken en platen in de aangrenzende Waddenzee, die de naam “Vlakte van Kerken” dragen. De Schorren beslaan een oppervlakte van 1.300 ha; de totale oppervlakte van het reservaat in de Waddenzee, dus De Schorren plus de Vlakte van Kerken, is ongeveer 6.700 ha.