Ulrum

De gereformeerde kerk van Ulrum is een kerkgebouw uit 1901 in Ulrum in de provincie Groningen.

De kerk van Ulrum dateert uit de eerste helft van de dertiende eeuw. Het gebouw geldt als een voorbeeld van de vroege romanogotiek, waarbij de meest westelijke travee nog overwegend romaans is. Bij de reductie van Groningen ging de van oorsprong katholieke kerk over naar de hervormden. Vanuit deze kerk begon Hendrik de Cock de Afscheiding van 1834 Het orgel is in 1807 gebouwd door Nicolaus Anthony Lohman en is vermoedelijk het oudste instrument van de orgelbouwersfamilie Lohman dat in Nederland bewaard gebleven is. Het heeft één manuaal, 10 registers en een aangehangen pedaal.

De Asingaborg was een borg bij het Groningse dorp Ulrum, waarschijnlijk gebouwd rond het begin van de 15e eeuw. De eerste vermelding van de toenmalige heerd dateert uit 1426. In 1809 is de borg afgebroken.

Station Ulrum (geografische afkorting Ulr) is een stationsgebouw in Ulrum dat van 1 april 1922 tot 26 oktober 1942 in gebruik was als spoorwegstation aan de spoorlijn Winsum - Zoutkamp.

De Hucht, vroeger ook wel De Hogt genoemd, was een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Het ligt iets ten noorden van Ulrum. De naam verwijst naar 'hoogte' of 'hoog land'. Het gehucht ligt op een oude kwelderwal die van west naar oost door De Marne loopt. De wal, na de kwelderwal waarop Ulrum ligt, de op een na oudste, dateert uit ongeveer 1000. Vanaf De Hucht kan het dorp Ulrum op twee manieren worden bereikt: via de Ir. A.J. van den Brielweg, waaraan de boerderij ligt sinds de ruilverkaveling en de Noorderweg of via de A.J. van den Brielweg en de Schapenweg. Deze laatste naam verwijst naar de oude route waarover de boeren hun schapen dreven om te grazen op de kweldergronden. De buurtschap bestond uit de westelijke boerderij De Hugt en de oostelijke boerderij Sickemaheerd, die beiden op een huiswierde lagen. Beide heemsteden zijn omgracht. Sickemaheerd was een van de edele heerden van het Grote Reedschap. Het beklemrecht behoorde in 1445 en nog in 1585 aan de familie Onsta van de borg Verhildersum. Later kwam het beklemrecht aan de bewoners van de Asingaborg van Ulrum. Bij de ruilverkaveling werd Sickemaheerd in 1966 afgebroken en beplant met bomen, zodat het erf nog wel herkenbaar is. Het wordt onderhouden door stichting Het Groninger Landschap. Boerderij De Hugt (Ingenieur A.J. van de Brielweg 1) is herbouwd in 1912 en is aan de landbouw onttrokken. De boerderij huisvest nu een bed & breakfast. In 1998 werd op deze boerderij de film De Poolse bruid opgenomen. Bij de nabijgelegen boerderij 'De Capel' (ca. 1585 bie de Capelle) zou zich volgens overleveringen een kapel met een begraafplaats bevonden hebben.

Het Hunsingokanaal (vroeger ook wel Afwateringskanaal van Hunsingo genoemd) is een afwateringskanaal in het noordwesten van de Nederlandse provincie Groningen dat van 't Stort naar Zoutkamp loopt. Bij 't Stort wordt het kanaal voortgezet als de Hoornse Vaart naar het noorden toe en als het Warfhuisterloopdiep naar het oosten toe. Het kanaal is gegraven in het midden van de 19e eeuw, om de afwatering van het gebied de Marne te verbeteren. Voordien waterde het af via de Kromme Raken op het Reitdiep. De aanleg werd mogelijk door de oprichting van het waterschap Hunsingo in 1852, waar de zijlvesten het Houwerzijlvest en het Schouwerzijlvest, die beide het gebied van de Marne besloegen, deel van gingen uitmaken. Er werd gekozen voor een tracé van het midden van het gebied naar het westen. Hiertoe werd de Zoutkampertocht, de verbinding tussen Zoutkamp en Ulrum vergraven tot een kanaal en werd de trekvaart van Ulrum naar 't Stort verbreed. Ten slotte werd in de zeedijk bij Zoutkamp een spuisluis aangelegd. Het zo ontstane kanaal kreeg de naam van het net opgerichte waterschap. De sluis kreeg de naam Hunsingosluis. De afwatering van de Marne werd door dit kanaal enorm verbeterd. Toch werd er in de 20e eeuw een boezemgemaal, H.D. Louwes genaamd gebouwd. Dit gemaal werd beheerd door het waterschap Electra dat ook het De Waterwolf bediende. Het Hunsingokanaal is feitelijk een bypass van het Reitdiep, de hoofdader van het huidige waterschap Noorderzijlvest. Over het kanaal liggen de volgende bruggen (tillen): de Leenstertil, de Ulrumertil, de Zuidema's klap en de Hunsingobrug (net naast de sluis). In de jaren 80 is er een fietsbrug bij Zoutkamp aangelegd.

De Haar (ook bekend als De Haarde) is een streek en voormalig gehucht in de gemeente Het Hogeland. Het is gelegen ten oosten van het dorp Ulrum. Haar betekent hoogte; de streek is dan ook iets hoger gelegen dan de wijde omgeving. Langs De Haar loopt de Haarstertocht waar overheen de voormalige Haarstertil lag (til = brug). Het gehucht 'de Haerde' (1648) behoorde vroeger onder De Houw en daarmee onder het kerspel Leens. Het gehucht werd net als de bijbehorende boerderij verzwolgen door de Kerstvloed van 1717, waarbij alle bewoners omkwamen. Nadien waren er nog lange tijd sporen van heemsteden en grachten zichtbaar in het landschap. Rond 1862 werd de huidige boerderij 'De Haar' gebouwd, waarvan het voorhuis dateert uit 1977. De boerderij ligt aan de doodlopende Haarweg (vroeger Haarderweg), die vroeger doorliep naar De Houw. Tussen De Haar en Ulrum werd in 2000 een asielzoekerscentrum geopend, dat in 2006 weer werd gesloten. Het terrein werd daarop bouwrijp gemaakt voor het geplande bedrijventerrein De Marne, dat echter nog altijd grotendeels leeg staat en inmiddels deels weer is omgezet naar landbouwgrond.

De tuinderswoning in Niekerk in de Nederlandse provincie Groningen is een monumentaal pand, dat in 1929 werd gebouwd naar een ontwerp van de architect Willem Reitsema. Tegelijk met de woning werd in dezelfde periode ook een opslagruimte met garage en een schoorsteen, voor de rookafvoer van de verwarming van de kassen, gebouwd.

Elens is een wierde van ongeveer 4,2 meter boven NAP in de gemeente Het Hogeland in het noordwesten van de provincie Groningen. De wierde, met aan de voet een tweetal boerderijen ligt direct ten westen van Ulrum. Tussen Elens en Ulrum loopt het tracé van de voormalige Marnelijn. Ten westen van Elens ligt de wierde Menneweer. In de 17e eeuw lag tussen Elens en Menneweer het gehucht Mollenhuizen. Elens ligt op een oude kwelderrug die van west naar oost door de gemeente loopt en waarop ook de wierden van Vierhuizen, Ulrum, Leens en Wehe liggen. De wierden op deze kwelderrug dateren waarschijnlijk uit de 9e eeuw. Aangenomen wordt dat de naam Alingi in de goederenlijst van het klooster Werden uit ca. 1000 verwijst naar Elens. De naam zou dan iets kunnen betekenen als 'bij de lieden van Ali', waarbij Ali een mansnaam is. De verbuiging van Alingi tot Elens zou wijzen op de (oud)Friese invloed. Vanaf de wierde van Elens is de oude veeweg die naar de noordelijke kwelders liep nog terug te vinden als de Noorderweg. In de wierde zijn bij opgravingen in 1960 vier graven gevonden, die wijzen op een mogelijk vroegmiddeleeuws grafveld. Bij deze opgraving en opgravingen in 1890 en 1933 werden ook een houten put en diverse middeleeuwse voorwerpen gevonden. De wierde telde vroeger vier boerderijen. Aan noordzijde van de wierde staat boerderij Gayckemaheerd (Elensterweg 29), die bekend is sinds 1750. De schuur dateert uit 1883. Ten zuidwesten van deze boerderij staat kop-hals-rompboerderij Elens (Elensterweg 27), bekend sinds 1725. De schuur en het middenhuis stammen uit 1885, het woonhuis uit 1924 en een tweede schuur uit 1930. De boerderij is sinds 1980 onttrokken aan de landbouw en omgezet naar een transportbedrijf. Vroeger stonden aan zuidoostzijde van de wierde ook de boerderijen Oddemaheerd en Almaheerd. Oddemaheerd werd in 1468 in een klauwbrief genoemd als een van de edele heerden van het Grote Reedschap waarop onder andere het redgerrecht en het dijkrecht rustten. Twee jukken land van de boerderij behoorden aan de kalendebroederschap van De Marne. Nadat de laatste bewoners in 1915 waren vertrokken, werd de boerderij afgebroken en herbouwd als Nieuw Elens aan de Elensterweg 19 iets ten oosten van de wierde. Het woonhuis van Nieuw Elens verrees in 1917 en de schuren in 1921. Almaheerd wordt voor het eerst genoemd in 1721 en is in 1856 verplaatst naar het zuiden (Wester Aikemapad 2), waarbij ze haar naam behield.

Zuidema's klap is een monumentale ophaalbrug, die in 1879 werd gebouwd over het Hunsingokanaal als verbindingsschakel in de weg tussen het kerkdorp Niekerk en het gehucht Panser, waar vroeger een van de borgen stond van de collator van de Niekerkse kerk.

Klei of De Klei is een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt iets ten noordoosten van Ulrum, sinds de ruilverkaveling van de jaren 1960 grotendeels de Ir A.J. van den Brielweg. Klei ligt op een oude kwelderwal die zich waarschijnlijk aan het einde van de 10e eeuw heeft gevormd. De naam van het gehucht verwijst naar de grondsoort. De Klei bestaat tegenwoordig uit een huis en acht boerderijen, waarvan twee aan de landbouw onttrokken zijn. Veel van de oorspronkelijke bebouwing is tijdens de ruilverkaveling verdwenen. De buurt wordt in 1510 voor het eerst vermeld als Clei, daarna als in de Cley; hij viel onder het kerspel Leens, maar samen met De Houw onder de rechtstoel van het Grote Reedschap te Ulrum.. Volgens Van der Aa behoorden er in zijn tijd (midden 19e eeuw) zeven boerderijen en drie arbeiderswoningen tot De Klei. De arbeiderswoningen en drie boerderijen aan de Breweelsterweg (en zijtakken daarvan) behoorden kerkelijk onder Leens en de vier westelijker gelegen boerderijen aan de Schapenweg behoorden kerkelijk onder Ulrum. De drie arbeiderswoningen werden later samengevoegd tot kwekerij 'Morgenster'. In de jaren 1930 was het aantal huisjes teruggebracht tot 1. Na de opheffing van de kwekerij is hier een nieuw huis gebouwd (Breweelsterweg 1). In de jaren 1960 is bij de ruilverkaveling de Ingenieur A.J. van de Brielweg aangelegd, die beide delen van de Klei met elkaar verbindt. De weg die ten zuiden van het huisje van de Breweelsterweg naar het noordwesten toe liep is toen weggehaald.

De kerk van Niekerk is een oorspronkelijk in de 13e eeuw gebouwde kerk, gelegen op een wierde in Niekerk in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. De kerk is een rijksmonument en eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.