Westpolder (Het Hogeland)

De Lauwerzeemolenpolder is een voormalig waterschap (molenpolder) in de Nederlandse provincie Groningen. De polder was gelegen ten noordwesten van Ulrum. Het schap is ontstaan door de samenvoeging van de Torringa's polder (bedijkt in 1837/38), de Vierhuisterpolder (bedijkt in gedeelten in het begin van de 18e eeuw, in 1770 en in 1807), de Hornhuisterpolder (bedijkt in 1806) en de Westpolder (bedijkt in 1875). Van dit laatste schap nam het alleen de afwateringstaak over. Het schap werd in het noordwesten begrensd door de toenmalige zeedijk, in het noordoosten door een opdijk, en in het zuidoosten door de Oude dijk. Het schap loosde zijn water door de twee spuisluizen die in beheer bij het waterschap Westpolder waren. Alleen de zuidelijke is nog intact. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

De Westpolder is een voormalige polder en een waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. De polder was gelegen ten noordwesten van Ulrum. De grenzen van het waterschap waren de zeedijk van 1875, die door het waterschap was aangelegd en de gedeeltelijk verdwenen kadijk van de Torringapolder, de Vierhuizerpolder en de Hornhuizerpolder. De polder had als taak het onderhouden van de zeedijk en twee daarin gelegen spuisluizen. Het waterschap had aanvankelijk ook de afwatering als taak, maar deze is in 1906 overgenomen door het waterschap Lauwerzeemolenpolder. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Het hek van de begraafplaats in Vierhuizen is een monumentaal object in Vierhuizen in de Nederlandse provincie Groningen. Het hek van de begraafplaats in Vierhuizen is erkend als rijksmonument. Het is in 1882 gemaakt waarschijnlijk door de firma Mohrman in Leeuwarden. De twee smeedijzeren hekken staan tussen twee gietijzeren pijlers. Beide pijlers bevatten meerdere grafsymbolen. Van beneden naar boven (zie afbeelding) zijn dat: Twee omgekeerde elkaar kruisende toortsen - symbool voor het uitgedoofde leven Twee elkaar kruisende zeisen - symbool van de dood die het leven wegmaait Op het kruispunt van de zeisen een slang, die in zijn staart bijt - symbool voor de oneindigheid Een zandloper met vleugels - symbool van de vergankelijkheid van de tijd Een uiltje met een lauwerkrans - de uil als symbool van de nacht en de dood en de lauwerkrans als symbool van het eeuwige leven Het hek, met het jaartal 1882 dat verwijst naar het bouwjaar, is versierd met gietijzeren pieken. De monumentale waarde heeft te maken met de gaafheid van het hek, de markante ligging en het gebruik van de typerende doodssymbolen.

De pastorie van de hervormde kerk in Niekerk in de Nederlandse provincie Groningen is een monumentaal pand, dat in 1938 werd gebouwd naar een ontwerp van de architect Willem Reitsema. Gekoppeld aan de pastorie werd ook een consistorie gebouwd.

De Onderneming is een korenmolen in het Groningse Vierhuizen in de gemeente Het Hogeland.

De kerk van Vierhuizen is een oorspronkelijk in de 12e of de 13e eeuw gebouwde kerk, gelegen op een wierde in Vierhuizen in de Nederlandse provincie Groningen.

Vierhuizen (Gronings: Vaaierhoezen) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telde in 2023 volgens het CBS 370 inwoners. Vierhuizen ligt pal aan de slaperdijk van de voormalige Lauwerszee en was tot 1927 een vissersdorp, net als het 2½ km zuidelijker gelegen Zoutkamp. De oudste vermelding van de naam Vierhuizen dateert uit 1525. De plaats heeft zijn naam te danken aan de vier stenen huizen die er toen stonden. Door de aanleg van de Kerkvoogdijpolder verloor het die betekenis. Deze polder sloot het "gat" dat bestond tussen de noordelijk gelegen Westpolder en de zuidelijke Panserpolder. Bij de stormvloed van 1877 brak de dijk van de Westpolder, waarbij 14 mensen verdronken. De Panserpolder is overigens genoemd naar de gelijknamige borg die tot 1769 bij het dorp hoorde. Tegenwoordig is het de naam van een boerderij twee kilometer ten zuiden van het dorp. Tussen het dorp en deze boerderij is nog een kerkpad aanwezig. Aan de rand van het dorp staat de korenmolen De Onderneming uit 1858. De kerk van Vierhuizen is van oorsprong een tufstenen kerk die stamt uit de middeleeuwen. In de loop der eeuwen heeft het gebouw veel te lijden gehad van weersinvloeden. De kerk heeft op 23 december 2006 tijdens een live-uitzending van de AVRO de finale gewonnen van de BankGiro Loterij Restauratie. De kijker kon telefonisch of per sms zijn/haar stem uitbrengen. Dankzij deze actie zijn in 2007 het dorpskerkje en het orgel voor een bedrag van 920.000 euro volledig opgeknapt.

De Kerkvoogdijpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het gebied bestond ook bekend als de Kerke-, Pastorie- of Vierhuisterkwelder. De kwelder behoorde toe aan de kerk van Vierhuizen en zou oorspronkelijk tegelijk met de Westpolder worden ingedijkt. Door een slepend meningsverschil met de kerkvoogdij over de verdeling van de kosten – de kerk wilde niet evenredig meebetalen – werd het gebied uiteindelijk in 1875 niet ingedijkt. Tussen de Westpolder en de Panserpolder bleef zo een 'gat' bestaan. In 1927 werd de dit alsnog afgesloten door de aanleg van een zeedijk en werd een duiker onder de oude dijk gelegd, zodat het water via Hunsingo kon afwateren. Naar het oosten dus en niet rechtstreeks op open zee, zoals bij de Westpolder. Vier jaar na de indijking werd het gebied bij Hunsingo gevoegd en hield het schap op te bestaan. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Menneweer is een behuisde wierde in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Menneweer ligt langs de N361 tussen Ulrum en Vierhuizen, bij de afslag naar Zoutkamp. Ten oosten van de wierde ligt de wierde Elens. Tussen Menneweer en Elens lag in de 17e eeuw het gehucht Mollenhuizen. De wierde heeft een hoogte van ongeveer 2,6 meter boven NAP. Een groot deel van de wierde werd vergraven tussen 1900 en 1920. Ook in 1989, 1996 en 1998 zijn er nog delen afgegraven. In de wierde zijn scherven aangetroffen uit de volle en late middeleeuwen. De eerste vermelding is als Menowerfe in de goederenlijst van het klooster Werden rond het jaar 1000. Op de wierde staat boerderij '(Nieuw) Menneweer' uit 1866 (Menneweersterweg 2). Ten zuiden van de wierde staat de oudere boerderij Menneweer uit 1818 (Menneweersterweg 1). Vroeger heeft er ook een daglonerswoning gestaan ten oosten van boerderij (Nieuw) Menneweer. Het klauwboek van Tjassens vermeldt in 1408 dat het redgerrecht viel op Menneweer. Welke boerderij is onbekend. Er hebben ten minste vijf boerderijen op en aan de wierde gestaan. In 1818 waren drie boerderijen in handen van een eigenaar, die in 1818 een nieuwe nog bestaande boerderij bouwde ten zuiden van de wierde, die hij 'Het Klaverblad' noemde, maar die later gewoon weer de naam Menneweer kreeg. De oudere drie boerderijen werden daarop afgebroken. In 1862 werd ook een vierde boerderij opgekocht door de eigenaren van boerderij Menneweer. Hierdoor was de boerderij echter te groot geworden, waarop deze in 1866 werd gesplitst en boerderij Nieuw Menneweer op de wierde werd gebouwd (op de plek van de vierde boerderij), die tegenwoordig kortweg 'Menneweer' (2) wordt genoemd. Van de huidige oudere boerderij Menneweer (1) dateren alleen de schuren uit 1818. Het woonhuis werd in 1958 herbouwd en in 1954 werd er een werktuigenloods bijgebouwd. Tussen 1961 en 1967 heeft er nog een nieuwe bedrijfswoning op het erf gestaan, die echter later werd verkocht en afgevoerd.

Midhalm of Midhallum is een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Het ligt aan het einde van een doodlopende weg ten zuiden van Vierhuizen. Ten zuiden liggen de wierden Oosterhalm en Panser, ten oosten de wierde Beusum en ten westen de Panserpolder. Midhalm bestaat uit twee boerderijen, die allebei Midhalm heten. Beide boerderijen staan aan zuidoostzijde van een afgegraven wierde die gedateerd wordt op het begin van de jaartelling. Aan oostzijde van Midhalm lag vroeger een dobbe, die tegenwoordig gedempt is. De wierde is aan westzijde deels opgenomen in het dijklichaam van de oude Zuiderdijk van de Marne, die in de 13e eeuw over een oude kwelderrug werd aangelegd via Zuurdijk naar Barnegaten. De wierde bestaat uit een ooster- en een westerhoogte, waartussen vroeger mogelijk een watertje stroomde. De naam Midhalm verwijst naar de locatie van beide boerderijen; te midden van twee 'holmen' ("hoogten" of "heuvels"). Omdat er geen wierde Westerhalm bekend is, wordt vermoed door Acker Stratingh en Andreae dat deze verzwolgen moet zijn door de Lauwerszee. Volgens Westerhoff zou dit voor de aanleg van de Zuiderdijk moeten zijn gebeurd, dus in de vroege 13e eeuw of eerder. Volgens Andreae werden er in de eerste helft van de 18e eeuw uit zoden en turf opgebouwde putten en andere sporen van bewoning zijn gevonden op het wad (zie ook Maddenze). In de Westpolder werd later een boerderij 'Westerhalm' vernoemd naar de vermoedelijk verdwenen wierde. In de wierde zijn laatmiddeleeuwse scherven en sporen van kloostermoppen aangetroffen. Welke van beide boerderijen de oudste is, is niet te zeggen. Bij de Slag om Zoutkamp in 1589 werd een van beide boerderijen platgebrand, maar weer herbouwd. De noordelijke boerderij heeft de oudste gebouwen. De zuidelijke schuur daarvan draagt muurankers met het jaartal 1771 en is verlengd in 1864. De noordelijke schuur is van 1889 en werd verbreed in 1986. Een derde schuur verrees rond 2010. Het woonhuis werd in 1907 gebouwd naar een ontwerp van G. Havinga uit Den Hoorn. De zuidelijke boerderij is van 1878. In 1986 is er een aardappelloods bijgebouwd.

Beusum is een gehucht in de gemeente Het Hogeland in het noordwesten van de provincie Groningen. Het ligt bij een wierde ten zuiden van Vierhuizen. De wierde is niet meer bewoond. Ten oosten van de wierde ligt de kop-hals-rompboerderij Beusum. Langs deze boerderij loopt een fietspad (het Panserpad), een oud kerkpad tussen Panser en Vierhuizen. De naam Bevenzehuysen die in een oorkonde uit 1408 wordt genoemd, wordt wel gedacht dezelfde naam te zijn als Beusum. Beusum zou dan een verbastering zijn. Het zou echter ook kunnen dat de naam Beusum ouder is dan Bevenzehuysen.

Maddenze of Maddens is een niet nader gelokaliseerd verdwenen kerkdorp in Het Hogeland, dat wordt genoemd in een lijst van kerspelen van de proostdij Leens uit ongeveer 1475 (inkomsten bisdom Munster). Door sommigen wordt deze plaats gedacht gelegen te hebben in de Kerkvoogdijpolder ten westen van het dorp Vierhuizen. Meer bepaald het Uitland (van Zoutkamp); vóór 1969 een stuk buitendijks kwelderland. Volgens overleveringen zou de vroegere losstaande kerktoren van Vierhuizen gebouwd zijn met stenen uit Maddenze. Volgens de 17e-eeuwse geschiedschrijver Pier Winsemius zou zich nog in de 14e eeuw 'up het Uthland' een 'groet en starck slot' hebben gestaan om de monding van de Hunze te beheersen. In de loop der eeuwen werden er veel sporen van vroegere bewoning aangetroffen (paalwerk en turfputten), zodat werd gedacht dat er vroeger nog een bedijking achter de 'Panser uterdiek' Panserpolder moet hebben gelegen en sommigen zelfs dachten dat er een dorp met de naam Uitland zou hebben gestaan. In 1970 werd vier meter uit de dijk van de Kerkvoogdijpolder een grote steen met resten van specie gevonden. Door het Biologisch-archeologisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen werden dat jaar vervolgens aardewerkscherven uit de 4e of 5e eeuw aangetroffen. Op dezelfde plek stond zeker nog rond 1580 een boerderij, maar in de kerspellijst van 1559 komt de naam Maddenze niet meer voor. Mogelijk werd de plaats net als bijvoorbeeld het Friese Wangrom rond 1500 overslibt. Het is echter allerminst zeker of er ooit een dorp op het Uitland heeft gelegen en of deze in verband stond met de naam Maddenze.