Beusum

Panser is een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Het ligt tussen Zoutkamp en Vierhuizen. Het bestaat uit een tweetal boerderijen. Panser is zeer waarschijnlijk de oudste bewoonde plaats in De Marne. Bij onderzoek aan de wierde ter plaatse zijn scherven gevonden die gedateerd konden worden op de zesde eeuw voor Christus. Ter plaatse heeft de borg Panser gestaan. De borg, genoemd naar de familie Panser, is in de achttiende eeuw gesloopt. Op het voormalige borgterrein staat nu een boerderij.

Panser is een voormalige borg in de Nederlandse provincie Groningen. De voormalige borg Panser lag tussen Zoutkamp en Vierhuizen, nabij de vroegere zeedijk. Waarschijnlijk is de naam van de borg ontleend aan de naam van de bewoners. De familienaam Panser kwam al in het begin van de 16e eeuw voor in de omgeving waar de borg gelegen was. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog was Jochem Panser borgheer. Hij streed beurtelings aan de zijde van de geuzen en aan die van de Spanjaarden. In 1581 werden het schathuis en de keuken van Panser door de geuzen verwoest. In de 17e eeuw kwam de borg met bijbehorende landerijen in het bezit van Anna Lewe, erfvrouwe van Asinga. Zij schonk, als eigenaresse van Panser, een torenklok aan de kerk van Vierhuizen. Haar zoon Evert Lewe was, als borgheer van Asinga en Panser, collector van de kerk van Niekerk, die door hem in 1628 en 1629 ingrijpend werd verbouwd. Zijn zoon Abel Coenders erfde vervolgens de borg Panser. Daarna werd de borg verkocht. Onduidelijk is wanneer de borg werd afgebroken. Bij de kerstvloed van 1717 zou er wellicht nog sprake zijn van een borg op deze plaats. Tijdens deze overstroming zou een dienstmeisje aldaar gered zijn van de verdrinkingsdood:By Ulrum, op de Panster, was een Meyd agter in 't huis en rieds in 't water,dog hier had het waater geen plaats voor deese Meyddies smeet een golf derselver op een losse Koe,die met de Meyd naa 't binnen huus stapte,in 't welk de een soowel als de andere wierd behouden. De rechten die behoorden bij het bezit van de borg bleven tot 1806 in handen van de aan de Lewes verwante familie Van In- en Kniphuisen. Op de plaats van het vroegere borgterrein is een boerderij gebouwd, die eveneens Panser wordt genoemd evenals de buurtschap waar de boerderij is gelegen. (zie afbeelding).

Het hek van de begraafplaats in Vierhuizen is een monumentaal object in Vierhuizen in de Nederlandse provincie Groningen. Het hek van de begraafplaats in Vierhuizen is erkend als rijksmonument. Het is in 1882 gemaakt waarschijnlijk door de firma Mohrman in Leeuwarden. De twee smeedijzeren hekken staan tussen twee gietijzeren pijlers. Beide pijlers bevatten meerdere grafsymbolen. Van beneden naar boven (zie afbeelding) zijn dat: Twee omgekeerde elkaar kruisende toortsen - symbool voor het uitgedoofde leven Twee elkaar kruisende zeisen - symbool van de dood die het leven wegmaait Op het kruispunt van de zeisen een slang, die in zijn staart bijt - symbool voor de oneindigheid Een zandloper met vleugels - symbool van de vergankelijkheid van de tijd Een uiltje met een lauwerkrans - de uil als symbool van de nacht en de dood en de lauwerkrans als symbool van het eeuwige leven Het hek, met het jaartal 1882 dat verwijst naar het bouwjaar, is versierd met gietijzeren pieken. De monumentale waarde heeft te maken met de gaafheid van het hek, de markante ligging en het gebruik van de typerende doodssymbolen.

De pastorie van de hervormde kerk in Niekerk in de Nederlandse provincie Groningen is een monumentaal pand, dat in 1938 werd gebouwd naar een ontwerp van de architect Willem Reitsema. Gekoppeld aan de pastorie werd ook een consistorie gebouwd.

De kerk van Vierhuizen is een oorspronkelijk in de 12e of de 13e eeuw gebouwde kerk, gelegen op een wierde in Vierhuizen in de Nederlandse provincie Groningen.

Midhalm of Midhallum is een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Het ligt aan het einde van een doodlopende weg ten zuiden van Vierhuizen. Ten zuiden liggen de wierden Oosterhalm en Panser, ten oosten de wierde Beusum en ten westen de Panserpolder. Midhalm bestaat uit twee boerderijen, die allebei Midhalm heten. Beide boerderijen staan aan zuidoostzijde van een afgegraven wierde die gedateerd wordt op het begin van de jaartelling. Aan oostzijde van Midhalm lag vroeger een dobbe, die tegenwoordig gedempt is. De wierde is aan westzijde deels opgenomen in het dijklichaam van de oude Zuiderdijk van de Marne, die in de 13e eeuw over een oude kwelderrug werd aangelegd via Zuurdijk naar Barnegaten. De wierde bestaat uit een ooster- en een westerhoogte, waartussen vroeger mogelijk een watertje stroomde. De naam Midhalm verwijst naar de locatie van beide boerderijen; te midden van twee 'holmen' ("hoogten" of "heuvels"). Omdat er geen wierde Westerhalm bekend is, wordt vermoed door Acker Stratingh en Andreae dat deze verzwolgen moet zijn door de Lauwerszee. Volgens Westerhoff zou dit voor de aanleg van de Zuiderdijk moeten zijn gebeurd, dus in de vroege 13e eeuw of eerder. Volgens Andreae werden er in de eerste helft van de 18e eeuw uit zoden en turf opgebouwde putten en andere sporen van bewoning zijn gevonden op het wad (zie ook Maddenze). In de Westpolder werd later een boerderij 'Westerhalm' vernoemd naar de vermoedelijk verdwenen wierde. In de wierde zijn laatmiddeleeuwse scherven en sporen van kloostermoppen aangetroffen. Welke van beide boerderijen de oudste is, is niet te zeggen. Bij de Slag om Zoutkamp in 1589 werd een van beide boerderijen platgebrand, maar weer herbouwd. De noordelijke boerderij heeft de oudste gebouwen. De zuidelijke schuur daarvan draagt muurankers met het jaartal 1771 en is verlengd in 1864. De noordelijke schuur is van 1889 en werd verbreed in 1986. Een derde schuur verrees rond 2010. Het woonhuis werd in 1907 gebouwd naar een ontwerp van G. Havinga uit Den Hoorn. De zuidelijke boerderij is van 1878. In 1986 is er een aardappelloods bijgebouwd.

De Onderneming is een korenmolen in het Groningse Vierhuizen in de gemeente Het Hogeland.

Menneweer is een behuisde wierde in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Menneweer ligt langs de N361 tussen Ulrum en Vierhuizen, bij de afslag naar Zoutkamp. Ten oosten van de wierde ligt de wierde Elens. Tussen Menneweer en Elens lag in de 17e eeuw het gehucht Mollenhuizen. De wierde heeft een hoogte van ongeveer 2,6 meter boven NAP. Een groot deel van de wierde werd vergraven tussen 1900 en 1920. Ook in 1989, 1996 en 1998 zijn er nog delen afgegraven. In de wierde zijn scherven aangetroffen uit de volle en late middeleeuwen. De eerste vermelding is als Menowerfe in de goederenlijst van het klooster Werden rond het jaar 1000. Op de wierde staat boerderij '(Nieuw) Menneweer' uit 1866 (Menneweersterweg 2). Ten zuiden van de wierde staat de oudere boerderij Menneweer uit 1818 (Menneweersterweg 1). Vroeger heeft er ook een daglonerswoning gestaan ten oosten van boerderij (Nieuw) Menneweer. Het klauwboek van Tjassens vermeldt in 1408 dat het redgerrecht viel op Menneweer. Welke boerderij is onbekend. Er hebben ten minste vijf boerderijen op en aan de wierde gestaan. In 1818 waren drie boerderijen in handen van een eigenaar, die in 1818 een nieuwe nog bestaande boerderij bouwde ten zuiden van de wierde, die hij 'Het Klaverblad' noemde, maar die later gewoon weer de naam Menneweer kreeg. De oudere drie boerderijen werden daarop afgebroken. In 1862 werd ook een vierde boerderij opgekocht door de eigenaren van boerderij Menneweer. Hierdoor was de boerderij echter te groot geworden, waarop deze in 1866 werd gesplitst en boerderij Nieuw Menneweer op de wierde werd gebouwd (op de plek van de vierde boerderij), die tegenwoordig kortweg 'Menneweer' (2) wordt genoemd. Van de huidige oudere boerderij Menneweer (1) dateren alleen de schuren uit 1818. Het woonhuis werd in 1958 herbouwd en in 1954 werd er een werktuigenloods bijgebouwd. Tussen 1961 en 1967 heeft er nog een nieuwe bedrijfswoning op het erf gestaan, die echter later werd verkocht en afgevoerd.

De Panserpolder is een polder en voormalig waterschap in de provincie Groningen. De polder lag ten noorden van Zoutkamp en was geheel omsloten door dijken. Aan de westkant lag de zeedijk die de polder afsloot van de Lauwerszee. Aan de oostkant lag de oude zeedijk. De polder waterde op natuurlijke wijze af. Er was een kleine spuisluis aan de zuidkant van de polder, die via de Mude uitkwam op de Zoutkamperril. De polder is ondergelopen bij de stormvloed van 1877. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Vierhuizen (Gronings: Vaaierhoezen) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telde in 2023 volgens het CBS 370 inwoners. Vierhuizen ligt pal aan de slaperdijk van de voormalige Lauwerszee en was tot 1927 een vissersdorp, net als het 2½ km zuidelijker gelegen Zoutkamp. De oudste vermelding van de naam Vierhuizen dateert uit 1525. De plaats heeft zijn naam te danken aan de vier stenen huizen die er toen stonden. Door de aanleg van de Kerkvoogdijpolder verloor het die betekenis. Deze polder sloot het "gat" dat bestond tussen de noordelijk gelegen Westpolder en de zuidelijke Panserpolder. Bij de stormvloed van 1877 brak de dijk van de Westpolder, waarbij 14 mensen verdronken. De Panserpolder is overigens genoemd naar de gelijknamige borg die tot 1769 bij het dorp hoorde. Tegenwoordig is het de naam van een boerderij twee kilometer ten zuiden van het dorp. Tussen het dorp en deze boerderij is nog een kerkpad aanwezig. Aan de rand van het dorp staat de korenmolen De Onderneming uit 1858. De kerk van Vierhuizen is van oorsprong een tufstenen kerk die stamt uit de middeleeuwen. In de loop der eeuwen heeft het gebouw veel te lijden gehad van weersinvloeden. De kerk heeft op 23 december 2006 tijdens een live-uitzending van de AVRO de finale gewonnen van de BankGiro Loterij Restauratie. De kijker kon telefonisch of per sms zijn/haar stem uitbrengen. Dankzij deze actie zijn in 2007 het dorpskerkje en het orgel voor een bedrag van 920.000 euro volledig opgeknapt.

Station Zoutkamp (afkorting: Zkp) is het spoorwegstation van Zoutkamp, het voormalige eindstation van de Spoorlijn Winsum - Zoutkamp (Marnelijn). Het werd geopend op 1 april 1922 en gesloten op 26 oktober 1942, nadat het reizigersvervoer al was beëindigd op 24 november 1940. Het stationsgebouw werd in 1920-1922 gebouwd en behoorde tot het standaardtype WZ van de Utrechtse architect Cornelis de Graaf, bouwkundige bij de Staatsspoorwegen. Na de sluiting van de spoorlijn bleef het voor andere doeleinden in gebruik. Na een brand in 1977 werd het grondig verbouwd, waarbij de bovenverdieping sneuvelde. Het gebouw is nog moeilijk te herkennen als voormalig station, maar aan de perronzijde staat de naam 'Zoutkamp' nog op de gevel. Achter het station staat een goederenloods die bij het station behoorde. Later werd deze loods gebruikt als laswerkplaats en is er een schoorsteen tegenaan gebouwd. Verder naar het noordoosten ligt Camping 'T Ol Gat op de plek van het voormalige emplacement. Hier stond ook een lokomotiefloods en lag een draaischijf. De beheerderswoning van de camping is de voormalige woning van de stationschef. Het station telde in 1925 vier sporen, twee perrons en een los- en laadweg.

De Kerkvoogdijpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het gebied bestond ook bekend als de Kerke-, Pastorie- of Vierhuisterkwelder. De kwelder behoorde toe aan de kerk van Vierhuizen en zou oorspronkelijk tegelijk met de Westpolder worden ingedijkt. Door een slepend meningsverschil met de kerkvoogdij over de verdeling van de kosten – de kerk wilde niet evenredig meebetalen – werd het gebied uiteindelijk in 1875 niet ingedijkt. Tussen de Westpolder en de Panserpolder bleef zo een 'gat' bestaan. In 1927 werd de dit alsnog afgesloten door de aanleg van een zeedijk en werd een duiker onder de oude dijk gelegd, zodat het water via Hunsingo kon afwateren. Naar het oosten dus en niet rechtstreeks op open zee, zoals bij de Westpolder. Vier jaar na de indijking werd het gebied bij Hunsingo gevoegd en hield het schap op te bestaan. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.