De Waakzaamheid

De Ooijevaar (ook wel als De Ooievaar gespeld) is een oliemolen direct ten zuiden van de Zaanse Schans in de gemeente Zaanstad. Oorspronkelijk gebouwd in 1622 te Assendelft waar hij aan de Delft heeft gestaan ter hoogte van de Kerkbuurt, de molen had toen nog geen naam. De molen werd in 1670 gekocht door Cornelis Adriaansz van de Leij die de molen liet afbreken waarna hij op zijn huidige locatie werd herbouwd en is daarna in gebruik geweest voor het slaan van olie en later voor onder andere het malen van doppen en cacaoafval. De molen kwam in 1936 definitief buiten bedrijf. In 1955 ontfermde de Vereniging De Zaansche Molen zich over de molen en in 1956 werd de molen geheel gerestaureerd. Hierbij werd onder andere het complete bovenachtkant vervangen. Na restauraties in 1978 en kort na 2000 is de molen weer op vrijwillige basis in bedrijf. De biotoop van de molen is sterk aangetast door de grote fabriekshallen van Duyvis die naast de molen staan. Als gevolg van de ligging op het terrein van deze ondernemer kan de molen ook niet bezichtigd worden.

Het Koogerpark, oorspronkelijk het "Kooger Wandelpark", is een klein park in Koog aan de Zaan in de gemeente Zaanstad in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het park is in 1926 aangelegd op de plek van de in 1855 gesloopte papiermolen "De Jonge Zwaan". Het op het terrein staande Huis met de ijzeren brug werd verplaatst naar een plek ten westen van het park waar het sinds 1928 onderdak biedt aan het Molenmuseum. Sinds 1927 was er een muziektent in het park die in 1971 werd gesloopt. In 2012 is een nieuwe gebouwd die het "Duyvis Wiener Paviljoen" wordt genoemd. In het park staat sinds 1946 een monument waar verzetsmensen van Koog aan de Zaan en Zaandijk worden herdacht. Het is in 2001 verplaatst, binnen het park.

Het Verzetsmonument van Koog aan de Zaan en Zaandijk ter herdenking van gevallenen uit het verzet in de Tweede Wereldoorlog staat in het Koogerpark te Koog aan de Zaan. Het is op initiatief van de inwoners van beide toenmalige gemeentes opgericht en werd ontworpen door R. Teunissen. Op vijf mei 1946 vond de onthulling plaats. Het ontwerp toont een vlag met daaronder de voeten van gevallenen. Daaronder staat een regel uit het Wilhelmus: "Den Vaderlant ghetrouwe blijf ick tot in den doot". Zo wordt aangegeven dat de verzetsmensen niet voor zichzelf streden en stierven maar voor hun land en landgenoten. Op het monument staan zestien namen van gevallen illegale werkers, elf uit Koog aan de Zaan en vijf uit Zaandijk: H. Ero, geb. 10-07-1886 – gefusilleerd 04-06-1943 L.U. Ero-Chambon, geb. 11-02-1891 - overleden in concentratiekamp Ravensbruck 1 januari 1945. J. Groot, geb. 05-03-1893 – gefusilleerd 04-06-1943 E. Honig, geb. 09-11-1914 – gefusilleerd 04-06-1943 Neuteboom, geb. 29-04-1903 - gefusilleerd 04-06-1943 D. de Vries, geb. 10-06-1915 - gefusilleerd 04-06-1943 P.H. de Jong, geb. 06-11-1902 - gefusilleerd 04-06-1943 H. Brandsma, geb.31-10-1917 - vermoord in maart 1945 J.C.G. Eshuijs Jan), geb. 01-12-1912 – gefusilleerd 23-02-1944 H.H. Gerssen (Harm), geb. 06-04-1912 – gefusilleerd 23-02-1944 J.D.A. Hellema, geb. 24-05-1896 – doodgeschoten 10-02-1945 J.J. Heijdra (Joep, Jacobus), geb.09-08-1918 – gefusilleerd 23-02-1944 J.D. Fuykschot, geb. 12-02-1919 – overleden in een tuchthuis 26-04-1945 D. Kleijman Hz., geb.20-01-1886 – omgekomen in een tuchthuis 15-03-1945 G. Verdonk, geb. 11-08-1889 – gefusilleerd 13-09-1944 S. Kwadijk (Siem), geb. 14-04-1902 – vermist. In augustus 1947 sommeerde de minister van het toenmalige Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen dat het verzetsmonument verplaatst moest worden naar de Algemene Begraafplaats te Zaandijk. De burgemeester werd geacht hier zorg voor te dragen. Het genomen besluit van de gemeenteraad dien aangaande is echter nooit uitgevoerd. Het monument staat nog steeds in het Koogerpark. In 2001 is het gedenkteken binnen het park verplaatst zodat er meer ruimte is voor de jaarlijkse bijeenkomst op vier mei.

De Bleeke Dood, ook wel De Dood, is een van de twee overgebleven korenmolens in de Zaanstreek. De molen staat in Zaandijk schuin tegenover de Zaanse Schans, op de hoek Guisweg /Lagedijk. Deze molen aan de Zaan is de oudste nog bestaande houten stellingmolen van Nederland. De windbrief dateert van 1656, tevens het bouwjaar. De molen was tot 1931 op windkracht in bedrijf, maar heeft tussentijds bijna het onderspit moeten delven bij een zware brand in 1922. In 1931 werd het wiekenkruis verwijderd en werd er verder op de motor gemalen. Enkele jaren later verdwenen ook het staartwerk en de stelling. In 1955 echter werd onder de nieuwe eigenaar de Vereniging De Zaansche Molen de molen maalvaardig gemaakt en op windkracht in bedrijf gesteld. De molen is sinds 1967 een rijksmonument. Na een restauratie in 2000 is de molen weer geheel bedrijfsvaardig en wordt er elke vrijdag meel gemalen dat beneden in de winkel wordt verkocht. De molenaar is tevens molenmaker en woont onder in de molen, in een woning die zich deels in de molen en deels in een aanbouw bevindt.

Museum Zaanse Tijd is een klokkenmuseum gevestigd in de Zaanse Schans in de Noord-Hollandse gemeente Zaanstad. De collectie bestaat uit Zaanse en Nederlandse klokken, uurwerken en horloges. Speciale aandacht is er voor de Zaanse klok uit de Gouden Eeuw die sindsdien in meerdere perioden populair is geweest. Het museum bevindt zich in een de 17e-eeuwse rijksmonumentaal zeildoekwevershuis overgebracht uit Assendelft ingericht met stijlkamers. Het museum werd opgericht op initiatief van de gemeente Zaandam en op 3 februari 1976 door prins Claus geopend. In 1985 dreigde het te sluiten en is het museum behouden met fondsenwerving en de oprichting van de Stichting Zaans Uurwerken Museum.

N.V. Cacaofabriek "De Zaan" is een cacaofabriek die zich bevindt aan de Stationsstraat te Koog aan de Zaan en doorloopt tot aan de Zaan te Zaandijk. Tegenwoordig is ze eigendom van Olam Cocoa.

Het Pink is een oliemolen aan de Pinkstraat in Koog aan de Zaan, gemeente Zaanstad. De molen werd rond 1751 gebouwd, waarschijnlijk op de vierkante, eikenhouten onderbouw van een voorganger uit 1620, een wipstellingmolen. De molen bleef ondanks verscheidene rampen tot het einde van de jaren twintig in bedrijf.

De Zaanlandse Olieraffinaderij (ZOR) is een contract-raffinaderij gevestigd te Zaandam. Het bedrijf is een toeleverancier aan de Europese oliën- en vettenindustrie en raffineert speciale oliën en organische lipiden naar de vaak uiteenlopende eisen en specificaties van klanten. De Zaanlandse Olieraffinaderij werd in 1930 opgericht. Een jaar later kwam de fabriek annex opslagterrein in gebruik, op een terrein aan de Zaan. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schakelde het bedrijf noodgedwongen over op de verwerking van bijproducten van de zuivel- en kaasindustrie. Na de bevrijding vatte de ZOR de oorspronkelijke activiteit gaandeweg weer op. Omstreeks 1950 werd de productie van slasauzen aan de activiteiten toegevoegd. De Zaanlandse Olieraffinaderij werd in 1957 overgenomen door Stuurman Cacao. Dit bedrijf, dat vrijwel naast de ZOR was gelegen, zette de raffinagecapaciteit deels in voor de zuivering van cacaoboter. In 1964 werd de raffinage-installatie gemoderniseerd en werden ook uitbreidingen gerealiseerd. In 1979 werd Stuurman Cacao overgenomen door Gerkens Cacao, onderdeel van General Cocoa. De nieuwe eigenaar breidde zowel de opslag- als de raffinagecapaciteit van de ZOR uit. Uiteindelijk werd Cargill in 1989 de eigenaar van General Cocoa en daarmee van de Zaanlandse Olieraffinaderij. Het bedrijf bleef groeien en in 1995 werd een installatie voor het smelten en verpakken van cacaoboter in bedrijf gesteld. Daarna volgden nog diverse andere uitbreidingen, niet alleen van installaties, maar ook van het productassortiment. Het uitgebreide scala aan activiteiten werd sterk ingeperkt in 2019, toen Cargill besloot dat de ZOR zich ging beperken tot het raffineren van plantaardige oliën en vetten.

Vereniging De Zaansche Molen is een vereniging die zich inzet voor de erfgoedbescherming en het behoud van de overgebleven industriemolens in de Zaanstreek, geconcentreerd in en rondom de Zaanse Schans.

Gezicht Zaandijk is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht in Zaandijk in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 4 oktober 1979. Het gebied werd op 12 oktober 1982 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 10 hectare. Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.

De Gortershoek in Zaandijk is een historische Zaanse buurt aan de Zaan. Vanwege de Zaanse houten bebouwing en de ligging tegenover de Zaanse Schans is het een beschermd dorpsgezicht. Ook de molen De Bleeke Dood, het Honig Breethuis en pakhuis het Weefhuis is hier aan de Zaan te vinden.

De Kogerkerk is gelegen aan de Kerkstraat 14 in het Noord-Hollandse Koog aan de Zaan. Het gebouw stamt uit 1685 en werd in 1824 vergroot tot een kruiskerk. Op de kruising staat een toren uit 1920-1922 met een weerhaan. De kerk is in 1920 door een brand verwoest en daarna herbouwd.