De Bleeke Dood

N.V. Cacaofabriek "De Zaan" is een cacaofabriek die zich bevindt aan de Stationsstraat te Koog aan de Zaan en doorloopt tot aan de Zaan te Zaandijk. Tegenwoordig is ze eigendom van Olam Cocoa.

Gezicht Zaandijk is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht in Zaandijk in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 4 oktober 1979. Het gebied werd op 12 oktober 1982 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 10 hectare. Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.

De Gortershoek in Zaandijk is een historische Zaanse buurt aan de Zaan. Vanwege de Zaanse houten bebouwing en de ligging tegenover de Zaanse Schans is het een beschermd dorpsgezicht. Ook de molen De Bleeke Dood, het Honig Breethuis en pakhuis het Weefhuis is hier aan de Zaan te vinden.

Het Verzetsmonument van Koog aan de Zaan en Zaandijk ter herdenking van gevallenen uit het verzet in de Tweede Wereldoorlog staat in het Koogerpark te Koog aan de Zaan. Het is op initiatief van de inwoners van beide toenmalige gemeentes opgericht en werd ontworpen door R. Teunissen. Op vijf mei 1946 vond de onthulling plaats. Het ontwerp toont een vlag met daaronder de voeten van gevallenen. Daaronder staat een regel uit het Wilhelmus: "Den Vaderlant ghetrouwe blijf ick tot in den doot". Zo wordt aangegeven dat de verzetsmensen niet voor zichzelf streden en stierven maar voor hun land en landgenoten. Op het monument staan zestien namen van gevallen illegale werkers, elf uit Koog aan de Zaan en vijf uit Zaandijk: H. Ero, geb. 10-07-1886 – gefusilleerd 04-06-1943 L.U. Ero-Chambon, geb. 11-02-1891 - overleden in concentratiekamp Ravensbruck 1 januari 1945. J. Groot, geb. 05-03-1893 – gefusilleerd 04-06-1943 E. Honig, geb. 09-11-1914 – gefusilleerd 04-06-1943 Neuteboom, geb. 29-04-1903 - gefusilleerd 04-06-1943 D. de Vries, geb. 10-06-1915 - gefusilleerd 04-06-1943 P.H. de Jong, geb. 06-11-1902 - gefusilleerd 04-06-1943 H. Brandsma, geb.31-10-1917 - vermoord in maart 1945 J.C.G. Eshuijs Jan), geb. 01-12-1912 – gefusilleerd 23-02-1944 H.H. Gerssen (Harm), geb. 06-04-1912 – gefusilleerd 23-02-1944 J.D.A. Hellema, geb. 24-05-1896 – doodgeschoten 10-02-1945 J.J. Heijdra (Joep, Jacobus), geb.09-08-1918 – gefusilleerd 23-02-1944 J.D. Fuykschot, geb. 12-02-1919 – overleden in een tuchthuis 26-04-1945 D. Kleijman Hz., geb.20-01-1886 – omgekomen in een tuchthuis 15-03-1945 G. Verdonk, geb. 11-08-1889 – gefusilleerd 13-09-1944 S. Kwadijk (Siem), geb. 14-04-1902 – vermist. In augustus 1947 sommeerde de minister van het toenmalige Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen dat het verzetsmonument verplaatst moest worden naar de Algemene Begraafplaats te Zaandijk. De burgemeester werd geacht hier zorg voor te dragen. Het genomen besluit van de gemeenteraad dien aangaande is echter nooit uitgevoerd. Het monument staat nog steeds in het Koogerpark. In 2001 is het gedenkteken binnen het park verplaatst zodat er meer ruimte is voor de jaarlijkse bijeenkomst op vier mei.

Het Koogerpark, oorspronkelijk het "Kooger Wandelpark", is een klein park in Koog aan de Zaan in de gemeente Zaanstad in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het park is in 1926 aangelegd op de plek van de in 1855 gesloopte papiermolen "De Jonge Zwaan". Het op het terrein staande Huis met de ijzeren brug werd verplaatst naar een plek ten westen van het park waar het sinds 1928 onderdak biedt aan het Molenmuseum. Sinds 1927 was er een muziektent in het park die in 1971 werd gesloopt. In 2012 is een nieuwe gebouwd die het "Duyvis Wiener Paviljoen" wordt genoemd. In het park staat sinds 1946 een monument waar verzetsmensen van Koog aan de Zaan en Zaandijk worden herdacht. Het is in 2001 verplaatst, binnen het park.

Zaandijk is een dorp en voormalige gemeente in de provincie Noord-Holland. In 1974 is de gemeente Zaandijk opgegaan in de gemeente Zaanstad. Zaandijk bestaat uit Oud-Zaandijk (3.122 inwoners) en de jongere en grotere wijk Rooswijk (5.590 inwoners), gescheiden door het spoor en de Provincialeweg (N203). Het is het jongste dorp en tevens een van de kleinste dorpen van de gemeente Zaanstad. Zaandijk heeft van alle dorpen binnen de gemeente waarschijnlijk nog de meeste kenmerken van oude Zaanse bouw. Dat is vooral aan de Zaanoever goed te zien. De korenmolen De Bleeke Dood is een belangrijk vroeg-industrieel monument in Zaandijk. Zaandijk is vooral bekend door de Zaanse Schans, die pal tegenover Zaandijk aan de overkant van de Zaan ligt. De Zaanse Schans is de grootste toeristische trekpleister van de Zaanstreek en een van de grootste van Nederland. Het ligt weliswaar in Zaandam, maar het is veel dichter bij Zaandijk dan bij het centrum van Zaandam. Bij de Zaanse Schans is ook het Zaans Museum. Het dichtstbijzijnde treinstation is Zaandijk Zaanse Schans. Hiernaast rijden er een aantal buslijnen naar de Zaanse Schans, te weten; bus 69 tussen Station Zaandam en Station Krommenie-Assendelft vice versa, bus 391 vanaf Amsterdam Centraal, bus 800 vanaf metrostation Noorderpark en bus 801 vanuit Monnickendam.

De Waakzaamheid is een voormalige herberg uit de 17e eeuw aan de Hoogstraat in Koog aan de Zaan. Hij werd in 1680 als herberg 'De Prins' voor het eerst genoemd. In de Franse Tijd is de naam om politieke redenen gewijzigd in 'De Waakzaamheid'. Het gebouw staat naast de voormalige Koogersluis aan de dijk langs de Zaan en is sinds 1974 geregistreerd als rijksmonument.

De Ooijevaar (ook wel als De Ooievaar gespeld) is een oliemolen direct ten zuiden van de Zaanse Schans in de gemeente Zaanstad. Oorspronkelijk gebouwd in 1622 te Assendelft waar hij aan de Delft heeft gestaan ter hoogte van de Kerkbuurt, de molen had toen nog geen naam. De molen werd in 1670 gekocht door Cornelis Adriaansz van de Leij die de molen liet afbreken waarna hij op zijn huidige locatie werd herbouwd en is daarna in gebruik geweest voor het slaan van olie en later voor onder andere het malen van doppen en cacaoafval. De molen kwam in 1936 definitief buiten bedrijf. In 1955 ontfermde de Vereniging De Zaansche Molen zich over de molen en in 1956 werd de molen geheel gerestaureerd. Hierbij werd onder andere het complete bovenachtkant vervangen. Na restauraties in 1978 en kort na 2000 is de molen weer op vrijwillige basis in bedrijf. De biotoop van de molen is sterk aangetast door de grote fabriekshallen van Duyvis die naast de molen staan. Als gevolg van de ligging op het terrein van deze ondernemer kan de molen ook niet bezichtigd worden.

Museum Zaanse Tijd is een klokkenmuseum gevestigd in de Zaanse Schans in de Noord-Hollandse gemeente Zaanstad. De collectie bestaat uit Zaanse en Nederlandse klokken, uurwerken en horloges. Speciale aandacht is er voor de Zaanse klok uit de Gouden Eeuw die sindsdien in meerdere perioden populair is geweest. Het museum bevindt zich in een de 17e-eeuwse rijksmonumentaal zeildoekwevershuis overgebracht uit Assendelft ingericht met stijlkamers. Het museum werd opgericht op initiatief van de gemeente Zaandam en op 3 februari 1976 door prins Claus geopend. In 1985 dreigde het te sluiten en is het museum behouden met fondsenwerving en de oprichting van de Stichting Zaans Uurwerken Museum.

Vereniging De Zaansche Molen is een vereniging die zich inzet voor de erfgoedbescherming en het behoud van de overgebleven industriemolens in de Zaanstreek, geconcentreerd in en rondom de Zaanse Schans.

De Huisman is een kleine achtkante stellingmolen aan de Zaanse Schans in de gemeente Zaanstad. De Huisman staat sinds 1955 op het pakhuis De Haan aan de Zaanse Schans. Hiervoor stond de molen waarschijnlijk sinds 1786 aan het Blauwe Pad, tegenwoordig Claude Monetstraat, in Zaandam. De molen, die een bescheiden vlucht van 11,5 meter heeft, kende tijdens zijn werkzame jaren verschillende bestemmingen als snuifmolen (tabaksmolen), mosterdmolen en zaagmolen. Aan de Zaanse Schans is de molen nu ingericht als specerijmolen, met het binnenwerk van specerijenmolen Het Indiës Welvaren, de huidige molen De Jonge Dirk. De molen was voor de grote restauratie volledig bedrijfsvaardig voor de mosterdproductie maar er werd een moderne installatie voor de mosterdbereiding gebruikt. De molen is eigendom van de Vereniging De Zaansche Molen. In januari 2010 is begonnen met de verbouwing van De Huisman. De moderne mosterdmakerij is voor dit doel verplaatst naar een industrieterrein in Wormerveer. Naast het pakhuis De Haan is een nieuw deel gebouwd waarop in december 2010 het achtkant is geplaatst. In dit nieuwe gedeelte staan 3 koppels kantstenen opgesteld die zowel elektrisch als met windkracht aangedreven kunnen worden. De aandrijving gebeurt gedeeltelijk door aandrijfriemen en gedeeltelijk door kamwielen. Een van de koppelkantstenen bestaat uit houten kantstenen. Het pakhuis 'De Haan' is ongeveer 30 cm omhooggebracht en heeft een nieuwe fundering gekregen. In dit pakhuis is nu een specerijenwinkel gevestigd. Op 16 september 2011 heeft Z.K.H. prins Friso als Beschermheer van De Hollandsche Molen het complex in zijn nieuwe gedaante officieel in gebruik gesteld. Het voormalige pakhuis en de begane grond van de molen zijn vrij toegankelijk.

De Zaanse Schans is een in 1963 opgerichte historische Zaanse buurt in de gemeente Zaanstad met daarheen verplaatste rijksmonumentale houten gebouwen en industriemolens uit de Zaanstreek. In de loop der tijd is het aangevuld met diverse cultuurhistorische musea, ambachtswinkels en horeca. Het ligt in de Kalverpolder, een beschermd veenweidelandschap aan de Zaan, tegenover het dorp Zaandijk. Dit architectonische reservaat voor Zaanse houtbouw is vanwege de architectuurhistorische en landschappelijke waarde een beschermd dorpsgezicht. De Zaanse Schans heeft zich ontwikkeld tot internationale toeristische bestemming met jaarlijks enkele miljoenen bezoekers: in 2016 waren er 1,8 miljoen, in 2017 2,2 miljoen. In 2024 was het aantal gestegen tot 2,6 miljoen.