VVV Westzaan

Westzaner-Overtoom is een buurtschap in de gemeente Zaanstad, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Westzaner-Overtoom, ook wel geschreven als Westzaner Overtoom en verkort tot Overtoom is gelegen tussen Zuideinde en het Noordzeekanaal, tegenover de Houtrakpolder en de haven van Amsterdam. De buurtschap is in de loop van de tijd ontstaan bij de overtoom van Westzaan, gelegen aan de Westzanerdijk, die de polder beschermde tegen het IJ. Op de plek van de overtoom werden schepen over de dijk getrokken. In de loop van de 17e en 18e eeuw begon de eerste groei van Westzaan buiten het lint, wegens de ligging bij het IJ was het Zuideinde die als eerste zijstraten kende. De echte ontwikkeling van de buurtschap Westzaner-Overtoom is ook tussen het de 17e eeuw en aanleg van de zeesluis in 1719. Er ontwikkelde zich een eigen buurt. Ook enkele bedrijven hadden zich er gevestigd. In de 19e eeuw werd het Noordzeekanaal aangelegd. Zo ontstond bij Westzaner-Overtoom nieuw land tussen de dijk en het Noordzeekanaal, dit werden de Westzanerpolder en de Zaandammerpolder. Tot eind 20e eeuw was dit voornamelijk agrarisch gebied, inmiddels zijn er bedrijventerreinen gevestigd. Met Westzaner-Overtoom wordt dan ook steeds meer bijna het hele zuidelijke rand van de Polder Westzaan bebouwd. Anno 2011 wordt deze duiding nog deels zo gebruikt. Daar waar de straat Overtoom overgaat in de Westzanerdijk wordt meestal als grens van de buurtschap gerekend. Soms wordt met Westzaner-Overtoom alleen de bewoning bij Zuideinde bedoeld maar over het algemeen duidt men de Overtoom tot Nauerna ermee. Een klein deel daarvan, tot de straten Westzanerdijk en Ringweg valt onder Zaandam, het merendeel valt onder Westzaan. Dit deel valt onder de buurtwijk Westzanerpolder, die wijk wordt ook wel bij Westzaan-Zuid gerekend. Soms wordt Westzaner-Overtoom ook tot de buurtwijk J J Allanstraat, ook wel J.J. Allanbuurt, gerekend.

Zuideinde is een buurtschap in de gemeente Zaanstad, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Zuideinde is een van de vier oorspronkelijke buurtschappen die het lintdorp Westzaan vormen. Het is gelegen tussen J. J. Allanstraat en Westzaner-Overtoom, dicht bij het Noordzeekanaal. Het vormt van oorsprong zoals de naam al duidt het zuidelijke einde van Westzaan. Bij de overtoom die bij Zuideinde was gelegen ontstond wat later een eigen buurt, de Westzaner-Overtoom. Dit vormt sindsdien het eigenlijke zuideinde van Westzaan. Zuideinde werd wel lang gezien als het einde van het lintdorp. In de loop van de 17e eeuw en 18e eeuw begon de eerste groei van Westzaan buiten het lint, wegens de ligging bij het IJ was het Zuideinde die als eerste zijstraten kende. In aangepaste vorm zijn deze anno 2011 nog te vinden in het zuiden van Zuideinde. Er werd lang tol geheven tussen wat oorspronkelijk de Krabbebuurt was (thans J. J. Allanstraat) en het Zuideinde, waarbij het opvallend was dat het midden in het lintdorp was. Vaak werd er tol geheven op wegen die verschillende plaatsen met elkaar verbinden. Zuideinde vormt samen J J Allanstraat sinds het einde van 20e eeuw de buurtwijk J. J. Allanstraat, soms wordt daarbij ook Westzaner-Overtoom gerekend. Net als in de J J Allanstraat zijn er veel monumentale panden te vinden in Zuideinde.

Het Justitieel Complex Zaanstad, afgekort JC Zaanstad of JCZ, is een Nederlandse penitentiaire inrichting in Westzaan, gemeente Zaanstad. Een populaire bijnaam voor JCZ is Zaanbajes. Het complex staat aan de Smeet en valt onder de Dienst Justitiële Inrichtingen. De inrichting biedt plaats aan meer dan duizend justitiabelen en omvat onder meer een gevangenis, een huis van bewaring, een inrichting voor stelselmatige daders, een penitentiair psychiatrisch centrum (PPC) en een extra zorgvoorziening.

De Westzanerpolder, niet te verwarren met de Polder Westzaan ten noorden daarvan, is een van de vanaf 1872 drooggemaakte IJpolders langs het Noordzeekanaal. De polder wordt aan de noordoostzijde begrensd door de Noorder IJdijk. Aan de westzijde wordt de polder begrensd door Zijkanaal D, dat de verbinding vormt tussen de Nauernasche Vaart en het Noordzeekanaal en aan de oostzijde door Zijkanaal E, dat de verbinding vormt tussen de Westzaner-Overtoom en het Noordzeekanaal. Tot eind 20e eeuw had de polder een agrarisch karakter. Tegenwoordig is de zuidelijke helft ingericht tot bedrijventerreinen, de noordwestelijke helft is nog gedeeltelijk agrarisch land. Sinds 1 juni 2016 bevindt zich in de noordoostelijke hoek van deze polder het Justitieel Complex Zaanstad. De polder wordt van oost naar west doorsneden door de Westzanerweg (s150).

J J Allanstraat is een buurtschap en buurtwijk in de gemeente Zaanstad, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. J J Allanstraat, ook wel geschreven als JJ Allanstraat en J.J. Allanstraat, is een van de vier oorspronkelijke buurtschappen die het lintdorp Westzaan vormen. Het is gelegen tussen Kerkbuurt en Zuideinde. De oorspronkelijke naam van de buurtschap is Krabbebuurt (ook wel geschreven en uitgesproken als de Krabbelbuur(t)). De huidige naam is afkomstig van Johannes Jacobus Allan (1862-1933), die in 1915 een autobusdienst begon van Westzaan naar Koog aan de Zaan, een primeur in Nederland. De straatnaam werd als eerste aangepast. Even later werd het ook de benaming voor de buurtschap. Sinds het einde van de 20e eeuw wordt er met J J Allanstraat niet alleen de buurtschap bedoeld maar ook de buurtwijk J J Allanstraat die naast de buurtschap het Zuideinde en soms ook Westzaner-Overtoom beslaat. In 2007 had de buurtschap 650 inwoners. Net als in Kerkbuurt en Zuideinde zijn er veel monumentale panden te vinden in J J Allanstraat.

De Alaskahaven is een van de havenbekkens in de haven van Amsterdam die samen de Amerikahaven vormen. De Alaskahaven is van de insteekhavens in de Amerikahaven degene die het dichtst bij het Noordzeekanaal ligt. Bij de Alaskahaven bevindt zich de Holland Container Terminal van het bedrijf TMA Logistics. Een deel van het terrein werd vanaf de zomer van 2016 gepacht door OpenIJ, een aannemersconsortium dat zich bezighield met de bouw van een nieuwe zeesluis als aanvulling op de sluizen van IJmuiden. De beschikbare kadelengte is 1.500 meter, de haven is 15,5 meter diep.

Gezicht Westzaan is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht in Westzaan in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 20 april 1988. Het gebied werd op 4 oktober 1991 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 30,5 hectare. Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.

Het Prinsenhof is een pelmolen in het noorden van de plaats Westzaan in de Nederlandse gemeente Zaanstad. De molen staat in het Westzijderveld aan de Weelsloot en is lopend via het Relkepad (achter J.J.Allanstraat 384) te bereiken De molen werd in 1722 gebouwd en is tot 1899 gebruikt voor het pellen van gerst tot gort. Daarna werden cacaodoppen 20 jaar lang verwerkt. Rond de Eerste Wereldoorlog werd er ook zaagsel tot houtmeel vermalen. De molen is eigendom van de Vereniging De Zaansche Molen sinds 20 juni 1961 en is sinds 1978 na een grote restauratie weer regelmatig (van april t/m september: 2e zaterdag van de maand) als pelmolen in bedrijf. In 2007/2009 onderging de molen een grote restauratie. Op 25 april 2009 is hij feestelijk heropend. De molen is de enige overgebleven complete pelmolen in Nederland waarbij de molen alleen een pelwerk bezit. Alle andere pelmolens oefenen naast het pellen ook een andere functie uit. Bij een brand in de avond van 2 januari 2008 ging de hut (molenaarsverblijf) aan de voet van de molen in vlammen op. Door snel ingrijpen van de brandweer kon de molen gespaard blijven. De vermoedelijke oorzaak van de brand is brandstichting. Ter vervanging is een nieuw gebouw neergezet. De molen heeft een Oudhollands gevlucht. De 23,20 m lange, gelaste roeden zijn verzinkt en bestaan elk uit twee delen, omdat ze anders te groot waren voor het zinkbad. In de askop zijn ze met elkaar verbonden door bouten. Ze zijn in 2008 gemaakt door molenmakersbedrijf Vaags, de binnenroede heeft nummer 185 en de buitenroede 184. De gietijzeren bovenas met nummer 150 stamt uit 1868 en is gegoten door de ijzergieterij D.A. Schrettlen & Co. De kap van de molen draait op een neutenkruiwerk. Er zijn slechts 16, maar wel zeer grote neuten. De molen wordt gevangen (geremd) met een stutvang, bestaande uit vier vangstukken. De vangbalk ligt tijdens het draaien van de molen op een zogenaamde duim. De vangbalk scharniert in de ezel met een schuif.

De Noordervermaning is een (voormalige) doopsgezinde kerk in het Noord-Hollandse Westzaan. Tegenwoordig is het een kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeenten. Het (grotendeels) houten kerkgebouw stamt uit 1695 en is daarmee het oudste kerkgebouw van het laatstgenoemde kerkverband. In 1976 is het gebouw erkend als rijksmonument. In de kerk is een huismerk (Letters en Merck van de Bouluy van deze Kerck) van de bouwers te zien uit 1695, wat dan ook als bouwjaar wordt aagehouden. Het houten kerkgebouw bleef gespaard bij de dorpsbranden in 1737 en 1741. Rond 1860 kreeg het gebouw aan de J.J. Allanstraat een stenen voorgevel met roosvensters. 15 jaar later kwam het eerste orgel, gebouwd door de firma L. van Dam & Zonen uit Leeuwarden. Het orgel werd gebouwd voor het bedrag van f 2.072,45. De plaatselijke gemeente ging in 1949 samen met de Westzaanse Doopsgezinde Gemeente aan het Zuideinde. Uiteindelijk werd in 1964 het 150 zitplaatsen tellende kerkgebouw verkocht aan de Gereformeerde Gemeente van Westzaan. Deze gemeente (ontstaan in 1888) kerkte tot dan toe in een eveneens aan de J.J. Allanstraat gelegen kerkgebouw, gebouwd in 1907 en tegenwoordig in gebruik bij de Christelijke Gereformeerde Kerk te Westzaan, een afsplitsing van de Gereformeerde Gemeente. Op 23 juli 1964 werd de koop gesloten, op voorwaarde dat de doopsgezinde zangvereniging de consistorie nog tien jaar mocht gebruikten. Kort na de aankoop kwam een deel van het plafond naar beneden. De houten kosterswoning naast de kerk is vermoedelijk ook uit de 17e eeuw afkomstig.

De Zwaan is een weidemolen in het Nederlandse dorp Westzaan. De molen staat tegenwoordig naast de molen De Jonge Dirk.

De Jonge Dirk is een kleine molen gelegen in het Westzijderveld te Westzaan op een stuk land ten oosten van de Gouw en ten noorden van de Weelsloot. De molen begon in 1908 zijn leven als Het Indiës Welvaren aan het Blauwe Pad in Zaandam als specerijenmolen. Na zijn productieve periode werd de molen in 1959 na grondige restauratie overgeplaatst naar Westzaan alwaar hij tegenwoordig als De Jonge Dirk op vrijwillige basis draait. Er bestaat in de molen mogelijkheid tot het scheppen van papier, net zoals bij haar grote broer aan de overkant, molen De Schoolmeester. In 1983 is het schuurtje aan de westkant aangebouwd. In de molen bevinden zich behalve machines om papier te vervaardigen, ook andere werktuigen. Naast De Jonge Dirk staat het kleine wipmolentje De Zwaan. Dit molentje dat evenals zijn buurman een bewogen geschiedenis kent is na stormschade in 2004 geheel herbouwd. Beide molens liggen op een eilandje en zijn uitsluitend over water te bereiken. Na het onverwachte overlijden van molenaar/eigenaar Hessel de Vries op 30 december 2013 stonden beide molens, De Jonge Dirk en De Zwaan, enige tijd stil. Op 8 mei 2014 hebben de nabestaanden van Hessel het molentje officieel overgedragen aan Vereniging De Zaansche Molen. Inmiddels is een nieuwe maalploeg samengesteld, de leden van de maalploeg stellen het molentje zeer regelmatig in bedrijf. De molen is op afspraak te bezichtigen.

Westzaan is een dorp en een voormalige gemeente in de Zaanstreek, dat in 1974 opging in de gemeente Zaanstad, in de provincie Noord-Holland. Westzaan werd in 1811 zelfstandig, daarvoor was het het belangrijkste dorp van de Banne Westzaan. Hieraan herinnert nog het in opdracht van de Banne onder architect Johan Samuel Creutz gebouwde rechthuis in Lodewijk XVI-stijl, de constructie waarvan de periode 1781-1783 in beslag nam. Tussen 1816 en 1974 deed het dienst als gemeentehuis. In 2004 was het eigendom van een stichting en Rijksmonument. Voorts staat er een kruiskerk uit de 18e eeuw van architect Jan van der Streng. De kruiskerk had oorspronkelijk een toren, die in 1843 is ingestort. De toren is nooit herbouwd. Het grootste deel van Westzaan bestaat uit lintbebouwing langs een dijk die de Polder Westzaan doorsnijdt. Het bestaat uit meerdere buurtschappen, van oorsprong waren dit Weiver, Kerkbuurt, Krabbebuurt, Zuideinde en het iets later ontstaande Noordeinde. Het Noordeinde wordt sinds de 20e eeuw Middel genoemd, wegens de samensmelting met het plaatje De Middel. Kerkbuurt wordt niet meer gezien als een eigen buurtschap omdat het het dorpscentrum is geworden van Westzaan. De Krabbebuurt wordt sinds de 20e eeuw de J. J. Allanstraat genoemd. Bij de overtoom bij Zuideinde is later de buurtschap Westzaner-Overtoom ontstaan. Er zijn nog vijf molens in Westzaan. Allereerst de enige windpapiermolen ter wereld, molen De Schoolmeester. Daarnaast de enige nog complete pelmolen in de Zaanstreek, Het Prinsenhof, Het Vergulde Hart uit 1744 een klein zogenaamd speelmolentje waarin kinderen vroeger het ambacht van molenaar werd bijgebracht staat in vervallen toestand op het perceel achter Zuideinde 274. Tot slot tussen beide molens in staan op een eilandje de voormalige specerijmolen De Jonge Dirk en het kleine wipmolentje De Zwaan in de gouw. In de omgeving stond tot 1918 de molen De Veldmuis. Deze molen is sinds 2019 in herbouw, maar nu als woonhuis. De molen zal wel kunnen draaien, waarbij elektriciteit voor de woning wordt opgewekt. Westzaan is samen met het nabijgelegen Oostzaan het oudste dorp in de Zaanstreek. Door deze twee dorpen is later Zaandam ontstaan. In Westzaan waren vroeger meer dan honderdvijftig molens. Een bijnaam van Westzaners is Kroosduikers, daarom heet een van de basisscholen ook de Kroosduiker.