Oorlogsmonument Doezum

De Ballastplaat is een voormalige zandbank in de vroegere Lauwerszee, gelegen tussen de vaargeulen Oort en het Vierhuizer Gat aan noordzijde en de Slenk en de Zoutkamperril aan west- en zuidzijde. Bij de afsluiting van de Lauwerszee in de jaren 1960 werd de dijk langs de noordzijde van de Ballastplaat gelegd. De naam verwijst naar de plek waar zeilschepen vroeger hun ballast overboord gooiden.

Marnehuizen is een militair oefendorp in het Nederlandse militair oefenterrein Marnewaard en behoort bij de Willem Lodewijk van Nassaukazerne. Het dorp is gebouwd als bezuiniging om ervoor te zorgen dat Nederlandse militairen niet langer naar Duitsland of Engeland hoeven om te trainen. Het dorp maakt realistische training in stadsoorlog mogelijk en de militaire naam is dan ook 'Urban Training Centre'. Het oefendorp wordt ook door de brandweer, politie, Mobiele Eenheid en door buitenlandse strijdkrachten en anti-terreureenheden (zoals de DSI en de FBI) gehuurd voor oefeningen, al dan niet in samenwerking met de Nederlandse defensie.

Het Noordelijk pinksterkamp (meestal afgekort tot NPK) is het grootste jaarlijks terugkerende scoutingkamp in Nederland en een van de grootste in Europa. Het kamp werd in 1924 voor het eerst gehouden en trekt sinds de jaren 1990 jaarlijks meer dan 3.000 deelnemers, afkomstig van ongeveer 75 scoutinggroepen uit Groningen, Friesland, Drenthe, Noord-Holland, en Overijssel. Voorheen werd het NPK onder andere gehouden in het Kniphorstbos te Anloo, maar dit terrein is in 1997 door het ministerie van Defensie verkocht aan Staatsbosbeheer. Mede vanwege de vele grafheuvels in het gebied gaf Staatsbosbeheer geen toestemming het jaarlijkse kamp in het Kniphorstbos voort te zetten. In overleg met defensie werd in 1998 de Marnewaard in het Lauwersmeergebied gekozen als vaste plaats voor het kamp.

De Marnewaard is het oostelijke gedeelte van het Lauwersmeergebied dat na de afsluiting van 1969 droog is komen te staan. Het gebied bestaat uit enkele voormalige zandplaten en is grotendeels in gebruik bij Defensie als oefenterrein. Met ca 1600 hectare is dit het grootste oefenterrein van Nederland. Hier bevindt zich ook het militair oefendorp Marnehuizen. Een kleiner gedeelte is natuurgebied. De meest oostelijke, oorspronkelijke kwelders zijn in gebruik als landbouwgrond. Het gebied wordt bemalen door het gemaal Nieuwe Robbengat (genoemd naar het water waar het op loost), dat overigens ook de Westpolder bemaalt. De Westpolder is het gedeelte van het 'oude land' van voor 1969, dat toen loosde op de Lauwerszee. De suatiegeul van de polder door het voormalige wad is nog steeds onderdeel van het watersysteem. Dwars door de Marnewaard loopt de Europese wandelroute E9. Ter plaatse is de route bekend als Wad- en Wierdenpad.

De Willem Lodewijk van Nassaukazerne is een kazerne aan de oostzijde van het Nederlandse Lauwersmeer. Het complex ligt ongeveer twee kilometer ten westen van het Groninger dorp Vierhuizen en zo'n vier kilometer ten noordwesten van Zoutkamp. De kazerne is eind jaren tachtig gebouwd en biedt plaats aan eenheden uit binnen en buitenland die van de faciliteiten gebruikmaken voor oefeningen in het oefen- en schietterrein Marnewaard of het oefendorp Marnehuizen.

Lauwersoog is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telt ongeveer 175 inwoners. Het dorp is na 1969 ontstaan, na de indijking van de Lauwerszee tot het Lauwersmeer. Lauwersoog is vooral bekend als vertrekplaats van de veerdienst naar Schiermonnikoog en is te bereiken via de N361. Bus 51 naar Leeuwarden en bus 163 naar Groningen geven aansluiting op de boot. Lauwersoog is een belangrijke vissershaven (lettercode: LO) en heeft een eigen visafslag. Veel kotters uit Zoutkamp (ZK), Oostdongeradeel (OL) en Westdongeradeel (WL) hebben hier hun thuishaven. Ook een gedeelte van de vissersvloot van Urk (met lettercode UK) en sommige Deense vissers leggen regelmatig aan in Lauwersoog. Het dorp en de haven zijn zeer geliefd bij dagjesmensen, ook vanwege de mogelijkheden om verse vis te eten. Tot het dorp behoort ook de wijk Robbenoort, genoemd naar de zandplaten Robbenplaat en de Oort. Oort betekent ook eiland (zie Nienoord). Tijdens de sluiting van de Lauwerszee, toen Lauwersoog nog een werkhaven vormde, werd de haven Oorthaven genoemd. In Lauwersoog is een schutsluis, de Robbengatsluis, om van het meer (met name het Vaarwater naar Oostmahorn) naar de Waddenzee te kunnen varen. De spuisluizen van het afstroomgebied van het Reitdiep, de R.J. Cleveringsluizen genaamd, bevinden zich ten westen van het dorp. Hier loopt de grens tussen Groningen en Friesland. Tot 1992 behoorde Lauwersoog tot de gemeente Ulrum, die in dat jaar opging in de nieuwe gemeente De Marne welke op haar beurt in 2019 weer opging in Het Hogeland. Om de lichtuitstoot in de haven terug te dringen heeft de gemeente het plan om het lichtniveau binnen drie jaar met 50% te verminderen.

Maddenze of Maddens is een niet nader gelokaliseerd verdwenen kerkdorp in Het Hogeland, dat wordt genoemd in een lijst van kerspelen van de proostdij Leens uit ongeveer 1475 (inkomsten bisdom Munster). Door sommigen wordt deze plaats gedacht gelegen te hebben in de Kerkvoogdijpolder ten westen van het dorp Vierhuizen. Meer bepaald het Uitland (van Zoutkamp); vóór 1969 een stuk buitendijks kwelderland. Volgens overleveringen zou de vroegere losstaande kerktoren van Vierhuizen gebouwd zijn met stenen uit Maddenze. Volgens de 17e-eeuwse geschiedschrijver Pier Winsemius zou zich nog in de 14e eeuw 'up het Uthland' een 'groet en starck slot' hebben gestaan om de monding van de Hunze te beheersen. In de loop der eeuwen werden er veel sporen van vroegere bewoning aangetroffen (paalwerk en turfputten), zodat werd gedacht dat er vroeger nog een bedijking achter de 'Panser uterdiek' Panserpolder moet hebben gelegen en sommigen zelfs dachten dat er een dorp met de naam Uitland zou hebben gestaan. In 1970 werd vier meter uit de dijk van de Kerkvoogdijpolder een grote steen met resten van specie gevonden. Door het Biologisch-archeologisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen werden dat jaar vervolgens aardewerkscherven uit de 4e of 5e eeuw aangetroffen. Op dezelfde plek stond zeker nog rond 1580 een boerderij, maar in de kerspellijst van 1559 komt de naam Maddenze niet meer voor. Mogelijk werd de plaats net als bijvoorbeeld het Friese Wangrom rond 1500 overslibt. Het is echter allerminst zeker of er ooit een dorp op het Uitland heeft gelegen en of deze in verband stond met de naam Maddenze.

Westpolder is een streek in de gemeente Het Hogeland in het noordwesten van de provincie Groningen. De gelijknamige polder, ten noorden van Vierhuizen, ligt op de grens van de voormalige Lauwerszee en de Waddenzee. De polder werd aangelegd in de jaren 1873 tot 1876. Zowel tijdens de aanleg, in 1874, als direct na de voltooiing, in de nacht van 30 op 31 januari 1877, werd de polder getroffen door een stormvloed, waarbij in totaal 27 mensen omkwamen; 13 personen (4 mannen, 2 vrouwen en 7 kinderen, waaronder een heel gezin met 5 kinderen en de jongste broer van de vrouw) bij de aanleg in 1874 en 13 inwoners en een meisje in 1877 (tijdens dezelfde watersnood liep ook de Panserpolder onder en ook de Reiderwolderpolder; aldaar kwamen 37 mensen om). Van de laatste doden werden 13 in een massagraf op het oude kerkhof van Vierhuizen begraven (in 1931 voorzien van een gedenkteken) en het 14e slachtoffer, een meisje dat te gast was in de polder, in Houwerzijl. De Westpolder wordt gedomineerd door zeven grote boerderijen die in lijn van zuidwest naar noordoost midden in de polder staan. De bekendste is Torum, vernoemd naar het verdronken dorp Torum in de Dollard. Torum werd gebouwd door Derk Roelof Mansholt, grootvader van Sicco Mansholt. Sicco is geboren op Torum. Langs de zeedijk ligt een aantal eendenkooien.

De Kerkvoogdijpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het gebied bestond ook bekend als de Kerke-, Pastorie- of Vierhuisterkwelder. De kwelder behoorde toe aan de kerk van Vierhuizen en zou oorspronkelijk tegelijk met de Westpolder worden ingedijkt. Door een slepend meningsverschil met de kerkvoogdij over de verdeling van de kosten – de kerk wilde niet evenredig meebetalen – werd het gebied uiteindelijk in 1875 niet ingedijkt. Tussen de Westpolder en de Panserpolder bleef zo een 'gat' bestaan. In 1927 werd de dit alsnog afgesloten door de aanleg van een zeedijk en werd een duiker onder de oude dijk gelegd, zodat het water via Hunsingo kon afwateren. Naar het oosten dus en niet rechtstreeks op open zee, zoals bij de Westpolder. Vier jaar na de indijking werd het gebied bij Hunsingo gevoegd en hield het schap op te bestaan. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

De Lauwerzeemolenpolder is een voormalig waterschap (molenpolder) in de Nederlandse provincie Groningen. De polder was gelegen ten noordwesten van Ulrum. Het schap is ontstaan door de samenvoeging van de Torringa's polder (bedijkt in 1837/38), de Vierhuisterpolder (bedijkt in gedeelten in het begin van de 18e eeuw, in 1770 en in 1807), de Hornhuisterpolder (bedijkt in 1806) en de Westpolder (bedijkt in 1875). Van dit laatste schap nam het alleen de afwateringstaak over. Het schap werd in het noordwesten begrensd door de toenmalige zeedijk, in het noordoosten door een opdijk, en in het zuidoosten door de Oude dijk. Het schap loosde zijn water door de twee spuisluizen die in beheer bij het waterschap Westpolder waren. Alleen de zuidelijke is nog intact. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Vierhuizen (Gronings: Vaaierhoezen) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telde in 2023 volgens het CBS 370 inwoners. Vierhuizen ligt pal aan de slaperdijk van de voormalige Lauwerszee en was tot 1927 een vissersdorp, net als het 2½ km zuidelijker gelegen Zoutkamp. De oudste vermelding van de naam Vierhuizen dateert uit 1525. De plaats heeft zijn naam te danken aan de vier stenen huizen die er toen stonden. Door de aanleg van de Kerkvoogdijpolder verloor het die betekenis. Deze polder sloot het "gat" dat bestond tussen de noordelijk gelegen Westpolder en de zuidelijke Panserpolder. Bij de stormvloed van 1877 brak de dijk van de Westpolder, waarbij 14 mensen verdronken. De Panserpolder is overigens genoemd naar de gelijknamige borg die tot 1769 bij het dorp hoorde. Tegenwoordig is het de naam van een boerderij twee kilometer ten zuiden van het dorp. Tussen het dorp en deze boerderij is nog een kerkpad aanwezig. Aan de rand van het dorp staat de korenmolen De Onderneming uit 1858. De kerk van Vierhuizen is van oorsprong een tufstenen kerk die stamt uit de middeleeuwen. In de loop der eeuwen heeft het gebouw veel te lijden gehad van weersinvloeden. De kerk heeft op 23 december 2006 tijdens een live-uitzending van de AVRO de finale gewonnen van de BankGiro Loterij Restauratie. De kijker kon telefonisch of per sms zijn/haar stem uitbrengen. Dankzij deze actie zijn in 2007 het dorpskerkje en het orgel voor een bedrag van 920.000 euro volledig opgeknapt.

De Onderneming is een korenmolen in het Groningse Vierhuizen in de gemeente Het Hogeland.