Texelstroom (vaargeul)

De Rede van Texel, vroeger gespeld als Reede van Texel, was een ankerplaats voor schepen aan de zuidoosthoek van Texel. Van de vijftiende tot begin negentiende eeuw was zij van belang voor de scheepvaart vanuit het gehele Zuiderzeegebied. Op de rede wachtten schepen op een gunstige wind om uit te zeilen, of namen zij bijvoorbeeld proviand en water in. Ook functioneerde de rede als overslagplaats voor schepen die beladen een te grote diepgang hadden voor de Zuiderzee. De bloeitijd van de Rede van Texel lag globaal tussen 1500 en 1800. In de negentiende eeuw kwam een eind aan het gebruik om bij Texel te ankeren.

Nieuweschild is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Nieuweschild ligt net ten oosten van Oosterend op het Nederlandse waddeneiland Texel. De eigenlijke naam van het dorp in het Nederlands was Nieuwe Schil. Schil betekent een geul of kreek in ondiep water. 'Het Schil' was een schelpenbank ten oosten van Texel Nieuwe Schil ontstond als dorp tegen de waddendijk. De vele handelsschepen lagen op de koopvaardijrede te wachten op goede wind. Er woonden toen veelal loodsen en ook was er een helling om schepen te herstellen. Voor de oestervisserij is er in 1844 een haventje aangelegd. Echter in 1859 is de haven buiten gebruik geraakt door armoe in de oestervisserij. Voor de wiervisserij werd in Nieuwe Schild het gedroogde wier in balen van 50 kg geperst en opgeslagen in de wierschuren. Met het gereedkomen van zowel het Noordhollandsch Kanaal verdwenen de oesters en het wier met daarbij de oester- en wiervisserij. Na het verdwijnen van de schepen die voor de rede van Texel lagen en het oprichten van de Rijksloodsdienst in het midden van 19e eeuw verdween ook Nieuwe Schild. Het kende nog wel een goede kern bij de helling, wat ertoe leidde dat het dorp ook wel Hellingbuurt genoemd. Het oudere Oude Schil, tegenwoordig wordt het Oudeschild genoemd, had een haven en bleef doorgroeien door blijvende bedrijvigheid in de visserij, aanleghaven van de vaste veerdienst en toerisme. Ten noorden van de buurtschap staat De IJzeren Kaap, een scheepsbaken aan de Waddenzeedijk, die in 1854 is neergezet op kleine haven die was ontstaan nadat de haven van Nieuweschild in onbruik was geraakt. Na de reconstructie en het op deltahoogte brengen van de Waddendijk staat de IJzeren Kaap nu buitendijks. In het zuiden ligt het natuurgebied Zandkes en Kleiput, het gebied is ontstaan door afsnijding van de oude Waddenzeedijk ten behoeve van de dijkverhoging naar deltahoogte. Sinds 1981 is het in bezit van Natuurmonumenten, die het gebied iets uitbreidden in 1997 door het droge grasland om te zetten naar plas en drasland om zo de natuur meer ontwikkelingsmogelijkheden te geven.

De Kaap Oosterend of IJzeren Kaap bij Oosterend op Texel is een ijzeren zeekaap en is in die functie als markant herkenningspunt (dagmerk) een baken voor de scheepvaart.

Zandkes is een natuurgebied bij Dijkmanshuizen op Texel. Het natuurgebied is van Natuurmonumenten en bestaat uit een brakke polder met ondiepe plassen, die tussen de oude en de nieuwe Waddendijk ligt. In Zandkes leven veel wad- en weidevogels. De meest noordelijke plas is ontstaan in 1995 bij een dijkdoorbraak en de middelste plas is speciaal gegraven voor de vogels. De zuidelijke plas is een leemput, die uit was gegraven om de oude dijk te verstevigen. In Zandkes leven zowel zoet- en zoutwaterplanten, waaronder de grote ratelaar, riet en de zeekraal.

Het Lancastermonument is een oorlogsmonument op de Lancasterdijk in Oosterend op Texel. Het monument herinnert aan de 189 geallieerde oorlogsvliegers die tijdens de Tweede Wereldoorlog op of bij Texel zijn omgekomen. Meer dan 40 vliegtuigen verongelukten. De meeste slachtoffers liggen begraven op het ereveld van het Gemenebest op de Algemene begraafplaats Den Burg. Op de plaats waar dit monument staat, stortte op 15 februari 1944 de Lancaster ND363 PM-K neer. Het monument bestaat uit een houten frame waarop de propeller van een Lancaster werd gemonteerd en uit een gedenkplaat. Hierop staat vermeld: Het monument werd op 4 mei 1984 onthuld door voormalig oorlogsvlieger P. van Hessen. Het monument is ruim twee meter hoog en twee meter breed.

Dijkmanshuizen is een natuurgebied en buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Dijkmanshuizen ligt net ten noorden van Oudeschild op het Nederlandse waddeneiland Texel. De buurtschap kwam al in 1750 voor, mogelijk ontstaan doordat dijkmannen in huizen aan de waddendijk woonden. Maar het zou ook van een familienaam afkomstig kunnen zijn. Vlak bij de buurtschap staat het watergemaal met dezelfde naam. Tegenover de buurtschap ligt het natuurreservaat Dijkmanshuizen. Het gebied is een zilt weide- en watergebied van 90 hectare groot dat van belang is als verblijfplaats van weide-, water- en moerasvogels zoals wilde eenden, kokmeeuwen, visdiefjes, kieviten, grutto’s, tureluurs, kuifeenden, baardmezen en kemphanen. Torenvalken nestelen er in speciaal opgehangen nestkasten. Het gebied werd in 1935 geschonken aan dr. Jac. P. Thijsse, ter ere van zijn 70e verjaardag. Het gebied bestond toen alleen nog uit een plas met een moeras. Enkele jaren later volgde Burdets Hop (de inham) dat geschonken werd aan de Zwitserse vogelfotograaf A. Burdet. Zowel Thijsse als Burdet gaven hun geschenk meteen door aan Natuurmonumenten. Daarna werd het gebied nog uitgebreid via ruilverkaveling. Het gebied maakt deel uit van de bezittingen van Natuurmonumenten in het Lage Land van Texel. In het gebied wordt het riet geoogst. Deze rietoogst is van een behoorlijke omvang. Het riet wordt gebruikt door een rietdekkersbedrijf voor onder andere daken van boerderijen. In het gebied ligt ook een eendenkooi, de Noorderkooi genoemd. Deze ligt vlak bij Spang ter hoogte van Zandkes en de Kleiput.

Ottersaat is een natuurgebied bij Oudeschild op Texel. Het natuurgebied wordt beheerd door Natuurmonumenten en bestaat uit een zoute kwelplas met eilandjes. In Ottersaat komen onder andere visdieven, kokmeeuwen, kluten, zeekralen, zulten en aardbeiklavers voor. Om het aantal zoutminnende planten in het natuurgebied te vergroten is het land verlaagd.

Wagejot is een natuurgebied bij Oosterend op Texel. Het wordt beheerd door Natuurmonumenten en bestaat voornamelijk uit drassige grond en brakke waterplassen. Wagejot is ontstaan door een dijkverzwaring in 1977. Hierbij werd de dijk verder zeewaarts gelegd waardoor er een drassig gebied ontstond. In het gebied leven in het broedseizoen onder andere diverse steltlopers en de grote stern.

De Hervormde kerk van Oosterend op Texel stamt uit de middeleeuwen en karakteriseert het dorp. Hij is gewijd aan Sint Martinus en in het gebouw stond vroeger een groot houten beeld van de beschermheilige. Tijdens de Reformatie moest er een gat in de muur gemaakt worden om het beeld naar buiten te krijgen. In dezelfde kerk is ook een houten schot te bezichtigen waarin de scholieren in vroegere tijden hun huismerken uitsneden. Daar zijn zelfs data bij geplaatst uit de 17e eeuw. Het gebouw is thans een kruisvormig kerkgebouw waarbij de westelijke arm gevormd wordt door het schip van een 11e-eeuws tufstenen kerkje. De oostelijke arm is een gedeelte van het 15e-eeuwse koor en werd in 1724 recht gesloten. De toren is in de 15e eeuw ontstaan en werd in de 17e of 18e eeuw verhoogd. De noordelijke en zuidelijke dwarspanden zijn rond de 16e eeuw toegevoegd. De kerktoren van de Hervormde kerk vormde samen met de Kaap Oosterend een bakenlijn ten behoeve van de scheepvaart in het oostelijk deel van de Texelstroom. In de zomermaanden werd het kerkgebouw ook gebruikt door de plaatselijke Gereformeerde Gemeente, omdat het eigen kerkgebouw tijdens deze drukke periode te klein was. Maar nu niet meer, het kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeente is recentelijk nog verbouwd en met 400 zitplaatsen uitgebreid.

Gezicht Oosterend (Texel) is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht in Oosterend in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 13 juni 1966. Het gebied werd op 20 maart 1968 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 1,8 hectare. Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.

Oosterend (Tessels: Strend) is een dorp in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Het dorp telt ca. 1.115 inwoners. Oosterend is een dorp aan de oostkant van het Nederlandse waddeneiland Texel, ongeveer anderhalve kilometer van het wad gelegen. Kleinere gehuchten en buurtschappen bij Oosterend zijn Oost, Nieuweschild en Zevenhuizen. Onder de Tesselaars zelf wordt het dorp ook wel Jeruzalem genoemd.

De Sint-Martinuskerk was een vroeg 20e-eeuwse rooms-katholieke kerk in neogotische stijl in Oosterend op Texel behorende tot het bisdom Haarlem-Amsterdam. De kerk werd sinds 2018 niet meer gebruikt, maar werd pas op 1 oktober 2020 onttrokken aan de eredienst.