Bargen (Texel)

Molenbuurt is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Molenbuurt ligt net ten noorden van het dorp De Waal op het Nederlandse waddeneiland Texel. De buurtschap is ooit in polder Barningen ontstaan nabij de molen van de polder. Omdat daar net een molen was gebouwd werd in 1543 de buurtschap nog de Molenbuyrt genoemd, evenals de weg die erdoorheen liep. De molen bleef tot 1839 staan. De Molen was gelijk de aanzet tot bewoning in de buurt. Nadat de molen verkocht werd in 1839 aan de Sociëteit van Eigendom van Eierland werd de molen uit elkaar gehaald en weer opgebouwd aan het eind van de Postweg nabij De Cocksdorp. Een boerderij, die van voor 1810 is en vlak bij de molen stond herinnert tot op heden aan de molen via de boerderijnaam, genaamd de Molenhoeve. De weg die door de buurtschap loopt herinnert niet meer aan de molen noch aan de buurtschap, de weg heet thans namelijk Bargen, vernoemd naar de buurtschap Bargen van iets verderop. Bij een schouw in 1561 van de polder waarin de buurtschap zich bevindt werd door de Staten van Holland en West-Friesland benoemde commissie, die de onregelmatige belastingafdracht moest controleren, de polder Barningen genoemd als de polder met de 'bijna kwaadste' grond van heel Texel. De grond van Barningen was per morgen niet meer dan 50 stuivers waard en dat terwijl andere polders belastbaar waren voor 10 carolusguldens per morgen.

Spang is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Spang ligt aan de Spangerweg tussen Den Burg en Oosterend op het Nederlandse waddeneiland Texel. Over de herkomst van de plaats naam bestaat een onzekerheid. Het kan een samentrekking zijn van 'ga', dat landstuk of buurt betekent en 'Span', een Friese persoonsnaam. Ook kan het verband houden met het Germaanse woord 'Spanga', dat balk betekent, of het kan staan voor voetbrug of vlonder. In 1616 komt de buurtschap op een kaart van A. Metius al voor. Daarna groeide de buurtschap in grootte. Spang ligt tegenwoordig meer in de lengte en heeft geen dicht bij elkaar gelegen kern. Kadastraal valt Spang onder de buurt "Verspreide huizen op het oude land". Met slechts 24 inwoners per km2 is dit een van de buurten met de laagste bevolkingsdichtheid in Nederland. Er staat in de buurtschap een boerderij die dezelfde naam draagt. In het gebied rond Oosterend zijn twee eendenkooien gelegen, de Noorder- en de Zuiderkooi. Vlak bij Spang ligt de Zuiderkooi, ook wel Kooi van Spang genoemd; deze ligt ter hoogte van het natuurgebied Zandkes en de Kleiput. Deze kooi werd voor het eerst gemeld in de brieven van Pieter van Cuijck (Brieven over Texel, 1789) en is zichtbaar op een kaart uit 1774. Sinds 1943 is de kooi eigendom van Natuurmonumenten. Op zaterdagen is de kooi open voor publiek. Er zijn dan rondleiders beschikbaar.

Harkebuurt is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Harkebuurt ligt net ten westen van het dorp Oosterend. De buurtschap was in eerste instantie in meervoud, Harkeburen. In rentmeester- en baljuwrekeningen uit de periode 1356-1369 wordt de buurtschap al genoemd. De naam herinnert aan een van de invloedrijkste buren, die in die tijd meestal Friese namen droegen, in dit geval Hark. Harkebuurt is ondanks de ligging nooit uitgegroeid tot een echte woonplaats. Maar kende wel diversheid aan inwoners. Onder meer boeren, handwerklieden, vissers en handelaren. De buurtschap kromp vanaf de 19e eeuw en 20e eeuw. Thans is er een erg kleine kern over die zich alleen nog rond de straat Harkebuurt uitstrekt.

De Waal (Tessels: de Wéél) is een dorp in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. De Waal is met 275 inwoners (2023) het kleinste dorp op het Nederlandse waddeneiland Texel. Het dorp bestond al in de 12e eeuw, en heeft tot 1613 aan zee gelegen. Na droogmaking van de polder Waal en Burg bevindt het zich echter midden op het eiland. In het dorp bevindt zich het Cultuur Historisch Museum. Volgens de volksverhalen leven de Sommeltjes nabij De Waal, op de Sommeltjesberg.

Het waterschap Texel is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het waterschap werd ingesteld op 1 januari 1970 en bestond tot 1994. In dat jaar ging het waterschap op in het waterschap Hollands Kroon. Voorgangers van het waterschap waren zes kleinere waterschappen, waarvan de belangrijkste waren de Dertig Gemeenschappelijke Polders (ruim 6000 ha) en de polder Eijerland (ruim 3000 ha). De overige vier polders waren alle kleiner dan 1000 ha: de Prins Hendrikpolder, de polder Het Burger Nieuwland, de polder Hoornder Nieuwland en de Kuil, en de polder Waal en Burg op Texel. Naast waterkeringen en de daarmee samenhangende kunstwerken, had het waterschap bijna 150 km weg in beheer. In 1987 verkocht het waterschap het natuurgebied De Schorren, ter grootte van 1.300 hectaren, aan Natuurmonumenten.

Texel (; uitspraak in het Tessels en meestal ook in het Standaardnederlands: Tessel) is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Het behoort tot de provincie Noord-Holland. De gemeente Texel beslaat het gehele eiland plus het onbewoonde eilandje Noorderhaaks. Het eiland heeft een landoppervlak van ongeveer 170 km². De lengte van Texel is 20 km en de gemiddelde breedte 8 km. De oppervlakte van de gemeente is 585,96 km², waarvan het grootste gedeelte (416,14 km²) binnen- en buitenwater. Texel heeft 13.946 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS). Van de beroepsbevolking van ruim 3.500 mensen werkt ca. 17% in de landbouw.

De opstand van de Georgiërs (Georgisch: ტექსელის აჯანყება, t'ekselis ajanq'eba), op Texel ook wel de Russenoorlog genoemd, was een grootschalige muiterij aan het einde van de Tweede Wereldoorlog van Georgische troepen die deel uitmaakten van de Duitse Wehrmacht. De opstand op het eiland richtte zich tegen de aan de verliezende hand zijnde Duitsers. Hij begon in de nacht van 5 op 6 april 1945 en eindigde op 20 mei 1945 toen het Canadese leger op Texel aankwam, meer dan twee weken na het einde van de oorlog in Nederland. Onder de Georgische opstandelingen, de Duitse militairen en de Texelse burgerbevolking vielen in totaal ten minste 1000 doden.

SV Oosterend is een amateurvoetbalvereniging uit Oosterend, gemeente Texel, Noord-Holland, Nederland.

De Sint-Martinuskerk was een vroeg 20e-eeuwse rooms-katholieke kerk in neogotische stijl in Oosterend op Texel behorende tot het bisdom Haarlem-Amsterdam. De kerk werd sinds 2018 niet meer gebruikt, maar werd pas op 1 oktober 2020 onttrokken aan de eredienst.

Dijkmanshuizen is een natuurgebied en buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Dijkmanshuizen ligt net ten noorden van Oudeschild op het Nederlandse waddeneiland Texel. De buurtschap kwam al in 1750 voor, mogelijk ontstaan doordat dijkmannen in huizen aan de waddendijk woonden. Maar het zou ook van een familienaam afkomstig kunnen zijn. Vlak bij de buurtschap staat het watergemaal met dezelfde naam. Tegenover de buurtschap ligt het natuurreservaat Dijkmanshuizen. Het gebied is een zilt weide- en watergebied van 90 hectare groot dat van belang is als verblijfplaats van weide-, water- en moerasvogels zoals wilde eenden, kokmeeuwen, visdiefjes, kieviten, grutto’s, tureluurs, kuifeenden, baardmezen en kemphanen. Torenvalken nestelen er in speciaal opgehangen nestkasten. Het gebied werd in 1935 geschonken aan dr. Jac. P. Thijsse, ter ere van zijn 70e verjaardag. Het gebied bestond toen alleen nog uit een plas met een moeras. Enkele jaren later volgde Burdets Hop (de inham) dat geschonken werd aan de Zwitserse vogelfotograaf A. Burdet. Zowel Thijsse als Burdet gaven hun geschenk meteen door aan Natuurmonumenten. Daarna werd het gebied nog uitgebreid via ruilverkaveling. Het gebied maakt deel uit van de bezittingen van Natuurmonumenten in het Lage Land van Texel. In het gebied wordt het riet geoogst. Deze rietoogst is van een behoorlijke omvang. Het riet wordt gebruikt door een rietdekkersbedrijf voor onder andere daken van boerderijen. In het gebied ligt ook een eendenkooi, de Noorderkooi genoemd. Deze ligt vlak bij Spang ter hoogte van Zandkes en de Kleiput.

De Hervormde kerk van Oosterend op Texel stamt uit de middeleeuwen en karakteriseert het dorp. Hij is gewijd aan Sint Martinus en in het gebouw stond vroeger een groot houten beeld van de beschermheilige. Tijdens de Reformatie moest er een gat in de muur gemaakt worden om het beeld naar buiten te krijgen. In dezelfde kerk is ook een houten schot te bezichtigen waarin de scholieren in vroegere tijden hun huismerken uitsneden. Daar zijn zelfs data bij geplaatst uit de 17e eeuw. Het gebouw is thans een kruisvormig kerkgebouw waarbij de westelijke arm gevormd wordt door het schip van een 11e-eeuws tufstenen kerkje. De oostelijke arm is een gedeelte van het 15e-eeuwse koor en werd in 1724 recht gesloten. De toren is in de 15e eeuw ontstaan en werd in de 17e of 18e eeuw verhoogd. De noordelijke en zuidelijke dwarspanden zijn rond de 16e eeuw toegevoegd. De kerktoren van de Hervormde kerk vormde samen met de Kaap Oosterend een bakenlijn ten behoeve van de scheepvaart in het oostelijk deel van de Texelstroom. In de zomermaanden werd het kerkgebouw ook gebruikt door de plaatselijke Gereformeerde Gemeente, omdat het eigen kerkgebouw tijdens deze drukke periode te klein was. Maar nu niet meer, het kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeente is recentelijk nog verbouwd en met 400 zitplaatsen uitgebreid.

Gezicht Oosterend (Texel) is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht in Oosterend in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 13 juni 1966. Het gebied werd op 20 maart 1968 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 1,8 hectare. Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.