De Waal

Het waterschap Texel is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het waterschap werd ingesteld op 1 januari 1970 en bestond tot 1994. In dat jaar ging het waterschap op in het waterschap Hollands Kroon. Voorgangers van het waterschap waren zes kleinere waterschappen, waarvan de belangrijkste waren de Dertig Gemeenschappelijke Polders (ruim 6000 ha) en de polder Eijerland (ruim 3000 ha). De overige vier polders waren alle kleiner dan 1000 ha: de Prins Hendrikpolder, de polder Het Burger Nieuwland, de polder Hoornder Nieuwland en de Kuil, en de polder Waal en Burg op Texel. Naast waterkeringen en de daarmee samenhangende kunstwerken, had het waterschap bijna 150 km weg in beheer. In 1987 verkocht het waterschap het natuurgebied De Schorren, ter grootte van 1.300 hectaren, aan Natuurmonumenten.

Texel (; uitspraak in het Tessels en meestal ook in het Standaardnederlands: Tessel) is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Het behoort tot de provincie Noord-Holland. De gemeente Texel beslaat het gehele eiland plus het onbewoonde eilandje Noorderhaaks. Het eiland heeft een landoppervlak van ongeveer 170 km². De lengte van Texel is 20 km en de gemiddelde breedte 8 km. De oppervlakte van de gemeente is 585,96 km², waarvan het grootste gedeelte (416,14 km²) binnen- en buitenwater. Texel heeft 13.946 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS). Van de beroepsbevolking van ruim 3.500 mensen werkt ca. 17% in de landbouw.

De opstand van de Georgiërs (Georgisch: ტექსელის აჯანყება, t'ekselis ajanq'eba), op Texel ook wel de Russenoorlog genoemd, was een grootschalige muiterij aan het einde van de Tweede Wereldoorlog van Georgische troepen die deel uitmaakten van de Duitse Wehrmacht. De opstand op het eiland richtte zich tegen de aan de verliezende hand zijnde Duitsers. Hij begon in de nacht van 5 op 6 april 1945 en eindigde op 20 mei 1945 toen het Canadese leger op Texel aankwam, meer dan twee weken na het einde van de oorlog in Nederland. Onder de Georgische opstandelingen, de Duitse militairen en de Texelse burgerbevolking vielen in totaal ten minste 1000 doden.

Bargen is een buurtschap op het eiland Texel in de Nederlandse provincie Noord-Holland, en ligt net ten noorden van het dorp De Waal. Bargen ontstond ooit in de polder Barningen, en was daarvan de kern. Bij een schouw in 1561 werd, door een door de Staten van Holland en West-Friesland benoemde commissie die de onregelmatige belastingafdracht moest controleren, de polder Barningen genoemd als de polder met de 'bijna kwaadste' grond van heel Texel. De grond van Barningen was per morgen niet meer dan 50 stuivers waard, terwijl andere polders belastbaar waren voor 10 carolusguldens per morgen. Er staat in de buurtschap nog een oude boerderij, die al in 1742 werd genoemd en toen bewoond werd door ene Reijer Vlaming. De weg die Bargen heet, die van Zaandammerdijk bij De Waal in zuidoostelijke richting tot de Oosterenderweg loopt, is de weg van de buurtschap Molenbuurt, genaamd Molenbuurtswegje.

Tesselaar Familiebrouwerij, ook bekend als Tesselaar Familiebrouwerij Diks, is een Nederlandse brouwerij en familiebedrijf gevestigd op Texel. De brouwerij, geleid door de familie Diks, produceert diverse bieren, waaronder een pilsener, speciaalbieren en een jaarlijks wisselend bier. Het brouwproces combineert moderne technologie met traditionele koperen ketels.

Molenbuurt is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Molenbuurt ligt net ten noorden van het dorp De Waal op het Nederlandse waddeneiland Texel. De buurtschap is ooit in polder Barningen ontstaan nabij de molen van de polder. Omdat daar net een molen was gebouwd werd in 1543 de buurtschap nog de Molenbuyrt genoemd, evenals de weg die erdoorheen liep. De molen bleef tot 1839 staan. De Molen was gelijk de aanzet tot bewoning in de buurt. Nadat de molen verkocht werd in 1839 aan de Sociëteit van Eigendom van Eierland werd de molen uit elkaar gehaald en weer opgebouwd aan het eind van de Postweg nabij De Cocksdorp. Een boerderij, die van voor 1810 is en vlak bij de molen stond herinnert tot op heden aan de molen via de boerderijnaam, genaamd de Molenhoeve. De weg die door de buurtschap loopt herinnert niet meer aan de molen noch aan de buurtschap, de weg heet thans namelijk Bargen, vernoemd naar de buurtschap Bargen van iets verderop. Bij een schouw in 1561 van de polder waarin de buurtschap zich bevindt werd door de Staten van Holland en West-Friesland benoemde commissie, die de onregelmatige belastingafdracht moest controleren, de polder Barningen genoemd als de polder met de 'bijna kwaadste' grond van heel Texel. De grond van Barningen was per morgen niet meer dan 50 stuivers waard en dat terwijl andere polders belastbaar waren voor 10 carolusguldens per morgen.

De Kemphaan is een weidemolen op het waddeneiland Texel die gebouwd werd om een vogelreservaat in polder Waalenburg onderwater te zetten. De molen staat precies tussen het dorp De Waal en de buurtschap Burger Nieuwland in en is eigendom van Vereniging Natuurmonumenten. In 1957 heeft de molen kenmerken van een wipmolen gekregen. Door een herfststorm in 2008 was een wiek van de buitenroe afgebroken en zijn de wieken van de binnenroe beschadigd, waardoor de molen niet meer maalvaardig was. In de zomer van 2009 werd de molen geheel hersteld en is daardoor ook weer maalvaardig. Naast deze molen staan in het reservaat ook nog twee echte weidemolens. Het vogelreservaat wordt sinds 1969 elektrisch bemalen met een stalen vijzel. De binnenroede van het gevlucht is Oudhollands. De buitenroede heeft Fauel-fokwieken. Het bovenwiel en de bonkelaar zijn van gietijzer en voorzien van houten kammen. De molen heeft een Vlaamse vang op een apart vangwiel, waarmee de molen stilgezet kan worden. De Kemphaan heeft in 1996 een houten vijzel gekregen met een opvoerhoogte van 1,25 m. Daarvoor had de molen een houten, zogenaamde roerom (waaierpomp). De molen heeft de status gemeentelijk monument.

De Texelse Bierbrouwerij is een ambachtelijke brouwerij van speciaalbieren, gevestigd op Texel, nabij Oudeschild. Sinds 2020 is de brouwerij eigendom van Heineken. De brouwerij promoot zichzelf als zuiver Texels, onder meer via een vermelding op de labels van de bierflessen en door biernamen in het Tessels dialect, maar ook door grondstoffen zo veel mogelijk lokaal in te kopen.

Spang is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Spang ligt aan de Spangerweg tussen Den Burg en Oosterend op het Nederlandse waddeneiland Texel. Over de herkomst van de plaats naam bestaat een onzekerheid. Het kan een samentrekking zijn van 'ga', dat landstuk of buurt betekent en 'Span', een Friese persoonsnaam. Ook kan het verband houden met het Germaanse woord 'Spanga', dat balk betekent, of het kan staan voor voetbrug of vlonder. In 1616 komt de buurtschap op een kaart van A. Metius al voor. Daarna groeide de buurtschap in grootte. Spang ligt tegenwoordig meer in de lengte en heeft geen dicht bij elkaar gelegen kern. Kadastraal valt Spang onder de buurt "Verspreide huizen op het oude land". Met slechts 24 inwoners per km2 is dit een van de buurten met de laagste bevolkingsdichtheid in Nederland. Er staat in de buurtschap een boerderij die dezelfde naam draagt. In het gebied rond Oosterend zijn twee eendenkooien gelegen, de Noorder- en de Zuiderkooi. Vlak bij Spang ligt de Zuiderkooi, ook wel Kooi van Spang genoemd; deze ligt ter hoogte van het natuurgebied Zandkes en de Kleiput. Deze kooi werd voor het eerst gemeld in de brieven van Pieter van Cuijck (Brieven over Texel, 1789) en is zichtbaar op een kaart uit 1774. Sinds 1943 is de kooi eigendom van Natuurmonumenten. Op zaterdagen is de kooi open voor publiek. Er zijn dan rondleiders beschikbaar.

De Hoge Berg is het hoogste punt van een keileembult op het eiland Texel. De heuvel is 15 meter hoog en ligt tussen de dorpen Den Burg en Oudeschild. Hij is ontstaan tijdens een van de ijstijden, het Saale-glaciaal, de periode waarin ook het eiland Wieringen en Gaasterland zijn ontstaan. Ondanks de geringe hoogte is de heuvel goed zichtbaar vanaf Den Helder en Wieringen en is er vanaf de top een weids uitzicht rondom. Kenmerkend voor het gebied zijn vele tuinwallen die vrijwel alle percelen omgeven. Het gebied is door de vele wandelpaden doorsneden die tussen de tuinwallen doorlopen. Uitlopers van de Hoge Berg zijn de Noordhaffel en de Zuidhaffel. De Hoge Berg is een landschapsreservaat dat wordt beschermd als nationaal landschap en beheerd wordt door Vereniging Natuurmonumenten. Ten zuidoosten van de heuvel ligt het bos Doolhof. Direct ten oosten van het het Doolhof ligt de voormalige afgraving de Zandkuil die een insectenreservaat is. Op de Zuidhaffel ligt de Erebegraafplaats Hoge Berg Texel, waar de Georgiërs zijn begraven die omkwamen tijdens de Opstand van de Georgiërs aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.

De Vermaning is een 18e-eeuwse doopsgezinde kerk, oorspronkelijk gebouwd als schuilkerk, in Den Burg op Texel.

Het Doolhof op Texel is een klein bosje op de zuidoostelijke helling van de Hoge Berg ten westen van Oudeschild. Hoewel het klein is, valt het door de hoge ligging wel op en bepaalt het het omliggende landschap sterk. De geschiedenis van het bosje begint in 1764 toen commissaris en commies Cornelis Roepel een stuk land van 17 are kocht op de Hoge Berg. Van hieraf was en is er een prachtig uitzicht op de Rede van Texel. Bovendien is er een klein heuveltje in het gebied. Van dit heuveltje gaan verhalen op Texel dat er een grote kei in verborgen zou liggen. De kei heet de Engelse Steen omdat hij helemaal onder de Noordzee door zou lopen tot in Engeland. De heuvel is te beklimmen via zeven treden: 'de zeven pannenkoeken'. Roepel maakte er een mooi landgoedje van met een sterrebos en een wandellaan. In 1784 werd het verkocht aan de heer Kikkert. Deze maakte er een uitspanning en legde er een klein doolhof aan. In 1840 kwam het bos in bezit van de gemeente Texel. In die tijd werd het een geliefd gebied voor uitstapjes en dat bleef het een hele tijd. Het doolhof verdween en werd een bos, met een tijdlang het clubhuis van een sociëteit. Het bosje wordt vermeld in de Camera Obscura van Hildebrand in het gedeelte over Teun de Jager, als "Nietig overschot van vroegere woudpracht." Jac. P. Thijsse vertelt hoe het bos soms vol kan zitten met trekkende zangvogeltjes als goudhaantjes. Op Pinksteren is het Bossiesdag. Dan gaat de Texelse jeugd naar het Doolhof. Deze gewoonte is door de kerken van Den Burg aan het eind van de twintigste eeuw weer opgepakt. In het begin van de 21ste eeuw heeft Staatsbosbeheer weer 'de zeven pannenkoeken' hersteld.