Texel (waterschap)

Texel (; uitspraak in het Tessels en meestal ook in het Standaardnederlands: Tessel) is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Het behoort tot de provincie Noord-Holland. De gemeente Texel beslaat het gehele eiland plus het onbewoonde eilandje Noorderhaaks. Het eiland heeft een landoppervlak van ongeveer 170 km². De lengte van Texel is 20 km en de gemiddelde breedte 8 km. De oppervlakte van de gemeente is 585,96 km², waarvan het grootste gedeelte (416,14 km²) binnen- en buitenwater. Texel heeft 13.946 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS). Van de beroepsbevolking van ruim 3.500 mensen werkt ca. 17% in de landbouw.

De opstand van de Georgiërs (Georgisch: ტექსელის აჯანყება, t'ekselis ajanq'eba), op Texel ook wel de Russenoorlog genoemd, was een grootschalige muiterij aan het einde van de Tweede Wereldoorlog van Georgische troepen die deel uitmaakten van de Duitse Wehrmacht. De opstand op het eiland richtte zich tegen de aan de verliezende hand zijnde Duitsers. Hij begon in de nacht van 5 op 6 april 1945 en eindigde op 20 mei 1945 toen het Canadese leger op Texel aankwam, meer dan twee weken na het einde van de oorlog in Nederland. Onder de Georgische opstandelingen, de Duitse militairen en de Texelse burgerbevolking vielen in totaal ten minste 1000 doden.

Waal en Burg (ook geschreven als Waalenburg) is een polder en natuurgebied bij De Koog op Texel. Het natuurgebied vormt een onderdeel van de bezittingen van Natuurmonumenten in het Lage Land van Texel. Het oudste deel ervan werd in 1909 aangekocht. In Waal en Burg leven veel weidevogels en veel planten, waaronder orchideeën, grote ratelaars, schorrekruid, zeekralen en koekoeksbloemen. Eerst was het natuurgebied een kwelder, dit is nog steeds terug te zien aan de oude kreken. In 1654 ontstond de polder Waal en Burg door de bouw van de Ruigendijk. Door het natuurgebied loopt een wandelroute met een lengte van 5,5 kilometer. Om de polder heen loopt de Waal en Burgerdijk, een voormalige zeedijk uit 1436. Deze dijk brak herhaaldelijk door en daarbij werden de wielen of walen gevormd. Bij herstel van de dijk werd die in een boog om het meertje heen gelegd. Voorbeelden hiervan zijn de Weegeswaal en Waaswaal. Langs en over de dijk loopt nu een fietspad van De Waal tot aan de Ruigendijk. In 1934 werd de weidemolen De Kemphaan gebouwd om een deel van de polder onder water te zetten, in een vergeefse poging om het broedgebied van de kemphaan te behouden. In 2021 werd natuurcentrum De Marel van Natuurmonumenten geopend. Het is het eerste en enige Natuurmonumenten bezoekerscentrum op Texel. De naam Marel is het Texelse woord voor grutto. Het centrum beschikt over een koffiepunt, winkeltje, Speelnatuur van OERRR, het jeugdprogramma van Natuurmonumenten, en is het startpunt van veel wandel- en fietsroutes, ook voor mensen met een rolstoel. Ook Vogelinformatiecentrum Texel is in de Marel ondergebracht. Het Vogelinformatiecentrum heeft naast de huidige locatie aan de Kikkertstraat, nu een tweede onderkomen in Natuurcentrum De Marel van Natuurmonumenten en zal deze ook exploiteren.

De Kemphaan is een weidemolen op het waddeneiland Texel die gebouwd werd om een vogelreservaat in polder Waalenburg onderwater te zetten. De molen staat precies tussen het dorp De Waal en de buurtschap Burger Nieuwland in en is eigendom van Vereniging Natuurmonumenten. In 1957 heeft de molen kenmerken van een wipmolen gekregen. Door een herfststorm in 2008 was een wiek van de buitenroe afgebroken en zijn de wieken van de binnenroe beschadigd, waardoor de molen niet meer maalvaardig was. In de zomer van 2009 werd de molen geheel hersteld en is daardoor ook weer maalvaardig. Naast deze molen staan in het reservaat ook nog twee echte weidemolens. Het vogelreservaat wordt sinds 1969 elektrisch bemalen met een stalen vijzel. De binnenroede van het gevlucht is Oudhollands. De buitenroede heeft Fauel-fokwieken. Het bovenwiel en de bonkelaar zijn van gietijzer en voorzien van houten kammen. De molen heeft een Vlaamse vang op een apart vangwiel, waarmee de molen stilgezet kan worden. De Kemphaan heeft in 1996 een houten vijzel gekregen met een opvoerhoogte van 1,25 m. Daarvoor had de molen een houten, zogenaamde roerom (waaierpomp). De molen heeft de status gemeentelijk monument.

Bargen is een buurtschap op het eiland Texel in de Nederlandse provincie Noord-Holland, en ligt net ten noorden van het dorp De Waal. Bargen ontstond ooit in de polder Barningen, en was daarvan de kern. Bij een schouw in 1561 werd, door een door de Staten van Holland en West-Friesland benoemde commissie die de onregelmatige belastingafdracht moest controleren, de polder Barningen genoemd als de polder met de 'bijna kwaadste' grond van heel Texel. De grond van Barningen was per morgen niet meer dan 50 stuivers waard, terwijl andere polders belastbaar waren voor 10 carolusguldens per morgen. Er staat in de buurtschap nog een oude boerderij, die al in 1742 werd genoemd en toen bewoond werd door ene Reijer Vlaming. De weg die Bargen heet, die van Zaandammerdijk bij De Waal in zuidoostelijke richting tot de Oosterenderweg loopt, is de weg van de buurtschap Molenbuurt, genaamd Molenbuurtswegje.

Zuid-Eierland is een buurtschap in het dorp De Cocksdorp in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Zuid-Eierland ligt in de polder Eierland van het Nederlandse waddeneiland Texel. De plaats ligt in het zuiden van de polder. Van oorsprong ligt de plaats in de kwelder tussen de eilanden Eierland en Texel. De kwelder was ontstaan nadat in 1610 de Zandijk die de twee eilanden met elkaar verbond, werd aangelegd. In 1835 richtte de uit Antwerpen afkomstige Nicolas Joseph De Cock samen met enkele andere heren een NV op die de kwelder tussen Eierland en Texel zou inpolderen voor agrarisch gebruik. In de nieuw aangelegde polder Eierland werd in 1836 ook een dorp gesticht dat aanvankelijk Nieuwdorp heette, maar dat later naar hem genoemd werd: De Cocksdorp. Wat later werden nog twee woonkernen gesticht: Midden-Eierland en Zuid-Eierland. Vlak bij de plaats ligt het vliegveld van Texel. Tegenwoordig is het vliegveld het middelpunt van diverse activiteiten met name door de sportvliegtuigen uit binnen- en buitenland, die zorgen voor rondvluchten, parachutisten, zweefvliegtuigen, reclamevluchten. Ook landen en stijgen er helikopters op die zorgen voor de bevoorrading van de booreilanden in de Noordzee.

Molenbuurt is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Molenbuurt ligt net ten noorden van het dorp De Waal op het Nederlandse waddeneiland Texel. De buurtschap is ooit in polder Barningen ontstaan nabij de molen van de polder. Omdat daar net een molen was gebouwd werd in 1543 de buurtschap nog de Molenbuyrt genoemd, evenals de weg die erdoorheen liep. De molen bleef tot 1839 staan. De Molen was gelijk de aanzet tot bewoning in de buurt. Nadat de molen verkocht werd in 1839 aan de Sociëteit van Eigendom van Eierland werd de molen uit elkaar gehaald en weer opgebouwd aan het eind van de Postweg nabij De Cocksdorp. Een boerderij, die van voor 1810 is en vlak bij de molen stond herinnert tot op heden aan de molen via de boerderijnaam, genaamd de Molenhoeve. De weg die door de buurtschap loopt herinnert niet meer aan de molen noch aan de buurtschap, de weg heet thans namelijk Bargen, vernoemd naar de buurtschap Bargen van iets verderop. Bij een schouw in 1561 van de polder waarin de buurtschap zich bevindt werd door de Staten van Holland en West-Friesland benoemde commissie, die de onregelmatige belastingafdracht moest controleren, de polder Barningen genoemd als de polder met de 'bijna kwaadste' grond van heel Texel. De grond van Barningen was per morgen niet meer dan 50 stuivers waard en dat terwijl andere polders belastbaar waren voor 10 carolusguldens per morgen.

Vliegveld Texel of Texel International Airport (ICAO: EHTX) (vliegveld Texel) is een vliegveld gelegen in de polder Eierland, circa 5 km noordoost van het dorp De Koog op het eiland Texel. Het veld is uitgerust met 2 (gras)banen: baan 03-21, afmetingen: 1109x40m baan 12-30, afmetingen: 622x40m Standaard is baan 03-21 in gebruik, baan 12-30 kan in sommige gevallen worden gebruikt als de crosswindcomponent op baan 03-21 te groot is om te kunnen landen. Gezien de aard van de activiteiten op het veld, beschikt het niet over een Air Traffic Control dienst. Wel zijn VHF grond/lucht radioverbinding (119.305) en lokale Flight Information Service tijdens de openingsuren beschikbaar.

Het Luchtvaart- & OorlogsMuseum Texel (LOMT) is een museum op Vliegveld 'De Vlijt' op het eiland Texel.

Harkebuurt is een buurtschap in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. Harkebuurt ligt net ten westen van het dorp Oosterend. De buurtschap was in eerste instantie in meervoud, Harkeburen. In rentmeester- en baljuwrekeningen uit de periode 1356-1369 wordt de buurtschap al genoemd. De naam herinnert aan een van de invloedrijkste buren, die in die tijd meestal Friese namen droegen, in dit geval Hark. Harkebuurt is ondanks de ligging nooit uitgegroeid tot een echte woonplaats. Maar kende wel diversheid aan inwoners. Onder meer boeren, handwerklieden, vissers en handelaren. De buurtschap kromp vanaf de 19e eeuw en 20e eeuw. Thans is er een erg kleine kern over die zich alleen nog rond de straat Harkebuurt uitstrekt.

De Koog is een dorp in de gemeente Texel in de provincie Noord-Holland. De badplaats is gelegen in Nationaal Park Duinen van Texel. Het is een van de oudste dorpen op het eiland. Het dorp ligt aan de westzijde van het waddeneiland Texel, nabij de Noordzeekust. De badplaats trekt veel toeristen, ze ligt vrijwel direct aan de Noordzee; twee duinenrijen scheiden het dorp van het strand. Oorspronkelijk was De Koog een vissersdorp. De vissersbevolking trok weg na een aantal uitzonderlijk zware stormen. Vrijwel alleen de kerk van het dorp die dateert van 1415 en een huisje ernaast bleven bewaard. Het dorp heeft zo'n 1.540 inwoners. De Koog is een uitgesproken toeristenoord, er zijn veel cafés, restaurants, hotels en b&b's. Het nabije viersterrenhotel Grand Hotel Opduin is het grootste hotel van de Nederlandse Waddeneilanden.

SV De Koog is een Nederlandse amateurvoetbalclub uit De Koog. Het eerste elftal van de club speelt in de Vierde klasse zondag van het KNVB district West I (2020/21).