Kruitfabriek Kollumerwaard

Krabburen (Fries: Krabbuorren) is een buurtschap in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland. Krabburen ligt tussen Warfstermolen en Munnekezijl, ten zuidoosten van het Lauwersmeer. De buurtschap ligt aan de Olde Borchweg, genoemd naar een boerderij verderop en bestaat uit een rij huizen aan de zuidzijde van deze weg. De weg is de vroegere oude zeedijk om het vroegere Lauwerszee-eiland 't Oech. Ten noorden van Krabburen ligt de polder Ooster-Nieuwkruisland, met daarin de boerderij Nittershoek, die verwijst naar de Nittershoek of Groote Hoek. Hier maakte de oude zeedijk een bijna haakse hoek met de linkerrivierdijk van het Reitdiep, voordat in 1877 de dijk naar Zoutkamp gereedkwam. De Nittershoek is sindsdien de naam van het streekje ten noorden van Krabburen en tevens de boerderijnaam. De boerderij is alleen te bereiken vanaf de Oude Borchweg.

De Polder Wieringa is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincies Friesland en Groningen. De polder is tegelijk met de Nieuwe Ruigezandsterpolder ontstaan na de afsluiting van het Reitdiep in 1877 en lag tussen de provinciegrens, de dijk van Zoutkamp naar de Nittershoek en de Friese Munnekezijlsterpolder. Het waterschap had geen bemaling en stroomde via het grondgebied van de provincie Groningen af via de bermsloot langs de dijk af, die uitmondde bij de Friesche sluis. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 2000 binnen dat van het wetterskip Fryslân.

Munnekezijl (Kollumerlands: Muntjeziel; Fries: Muntsjesyl, [möntsjə’sil]) is een dorp in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland. Het dorp ligt ten noorden van Pieterzijl, ten noordoosten van Warfstermolen, ten zuidoosten van Lauwersmeer en ten zuidwesten van Lauwerzijl. De dorpskern ten westen van de Binnensluis van de Munnikezijlsterried nabij de grens met de provincie Groningen. In 2023 telde het dorp 490 inwoners. Tussen de provinciegrens en de dorpskern ligt eiland en buurtschap De Schans met een passantenhaven 't Eiland. Verder vallen de buurtschappen De Kolk (deels) en Krabburen in het postcodegebied van Munnekezijl. Ten zuiden van het dorp ligt een oud boogbruggetje uit 1802, genaamd het Piepke.

De Rust Roest, ook wel de Munnekezijlster Molen, genoemd is een korenmolen in Munnekezijl in de Nederlandse provincie Friesland. De molen werd in 1856 als koren- en pelmolen gebouwd. Het pelwerk is reeds lang verdwenen, maar diverse details van het pelwerk zijn nog in de molen te herkennen. De molen ontkwam enkele keren aan sloop en is in 1970/'71 en 1999 geheel gerestaureerd. De huidige eigenaar is Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland. De molen bezit twee koppels maalstenen, één op de steenzolder van de molen die met windkracht kan worden aangedreven en een exemplaar op de begane grond die door middel van een dieselmotor in bedrijf kan worden gesteld. De dieselmotor staat in een fraai schuurtje dat tegen de oostkant van de molen is aangebouwd. Het wiekenkruis heeft roeden met een lengte van ruim 19 meter die zijn voorzien van het fokwieksysteem met remkleppen en zeilen. Een vrijwillige molenaar stelt de molen regelmatig in bedrijf.

De Kolk is een buurtschap in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland die ligt ten noordoosten van Warfstermolen en ten zuidwesten van Munnekezijl. De buurtschap ligt aan de Gruijtsweg en Olde Borchweg. De buurtschap is qua adressering verdeeld onder Warfstermolen en Munnekezijl. Door De Kolk stroomt een afwateringssloot, die ten noorden van de Kolk Nieuwlandsried ten zuiden ervan Oudlandsried wordt genoemd. Ten noorden van De Kolk ligt de polder Ooster-Nieuwkruisland en ten zuiden het voormalig eiland 't Oech.

De Nieuwe Ruigezandsterpolder is een polder en voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. De polder lag gedeeltelijk (175 ha) in de provincie Friesland. De polder is ontstaan na de afsluiting van het Reitdiep in 1877 en lag tussen de Munnekezijlsterried, de dijk van Zoutkamp naar de Nittershoek en de Friese Munnekezijlsterpolder. De grootte bedroeg 540 ha. Het waterschap had geen bemaling en stroomde via de Groote Zwet af naar de Munnekezijlterrijt. Het Friese deel (de Polder Wieringa) stroomde af via de bermsloot langs de dijk af, die uitmondde bij de Friesche sluis. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds binnen dat van het wetterskip Fryslân.

Maddenze of Maddens is een niet nader gelokaliseerd verdwenen kerkdorp in Het Hogeland, dat wordt genoemd in een lijst van kerspelen van de proostdij Leens uit ongeveer 1475 (inkomsten bisdom Munster). Door sommigen wordt deze plaats gedacht gelegen te hebben in de Kerkvoogdijpolder ten westen van het dorp Vierhuizen. Meer bepaald het Uitland (van Zoutkamp); vóór 1969 een stuk buitendijks kwelderland. Volgens overleveringen zou de vroegere losstaande kerktoren van Vierhuizen gebouwd zijn met stenen uit Maddenze. Volgens de 17e-eeuwse geschiedschrijver Pier Winsemius zou zich nog in de 14e eeuw 'up het Uthland' een 'groet en starck slot' hebben gestaan om de monding van de Hunze te beheersen. In de loop der eeuwen werden er veel sporen van vroegere bewoning aangetroffen (paalwerk en turfputten), zodat werd gedacht dat er vroeger nog een bedijking achter de 'Panser uterdiek' Panserpolder moet hebben gelegen en sommigen zelfs dachten dat er een dorp met de naam Uitland zou hebben gestaan. In 1970 werd vier meter uit de dijk van de Kerkvoogdijpolder een grote steen met resten van specie gevonden. Door het Biologisch-archeologisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen werden dat jaar vervolgens aardewerkscherven uit de 4e of 5e eeuw aangetroffen. Op dezelfde plek stond zeker nog rond 1580 een boerderij, maar in de kerspellijst van 1559 komt de naam Maddenze niet meer voor. Mogelijk werd de plaats net als bijvoorbeeld het Friese Wangrom rond 1500 overslibt. Het is echter allerminst zeker of er ooit een dorp op het Uitland heeft gelegen en of deze in verband stond met de naam Maddenze.

De Willem Lodewijk van Nassaukazerne is een kazerne aan de oostzijde van het Nederlandse Lauwersmeer. Het complex ligt ongeveer twee kilometer ten westen van het Groninger dorp Vierhuizen en zo'n vier kilometer ten noordwesten van Zoutkamp. De kazerne is eind jaren tachtig gebouwd en biedt plaats aan eenheden uit binnen en buitenland die van de faciliteiten gebruikmaken voor oefeningen in het oefen- en schietterrein Marnewaard of het oefendorp Marnehuizen.

De Provinciale dijk is de officiële naam van de dijk die tussen 1874 en 1876 is aangelegd om het Reitdiep af te sluiten. De 3,7 km lange afsluitdijk is beter bekend als de dijk van Zoutkamp naar de Nittershoek. De dijk werd aangelegd om de afwatering van het Reitdiep beter te reguleren. Door de aanleg van het Eemskanaal tussen 1866 en 1876, had het Reitdiep als vaarverbinding van Groningen met de zee nauwelijks nog enige betekenis, wat de aanleg vergemakkelijkte. In de dijk werden twee afwateringssluizen aangelegd: de Groote Provinciale sluis in het Reitdiep de Friesche sluis in de verlegde Munnekezijlsterried De laatste sluis werd Fries genoemd, omdat deze voornamelijk water spuide dat uit Friesland afkomstig was. Door de aanleg van de dijk ontstonden op de voormalige kwelder vier polders: de Polder Wieringa de Nieuwe Ruigezandsterpolder de Polder van J. Mulder de Noorder Reitdiepspolder Als gevolg van de bouw van het gemaal De Waterwolf in 1920 moest ook de Zuider Reitdiepspolder worden bemalen

Lauwerzijl (Gronings: Lauwerziel of t Sieltje) is een dorp in de gemeente Westerkwartier in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telt 195 inwoners (1 januari 2023). Tot 1990 behoorde het dorp tot de voormalige gemeente Oldehove, daarna tot 2019 tot de voormalige gemeente Zuidhorn.

De Panserpolder is een polder en voormalig waterschap in de provincie Groningen. De polder lag ten noorden van Zoutkamp en was geheel omsloten door dijken. Aan de westkant lag de zeedijk die de polder afsloot van de Lauwerszee. Aan de oostkant lag de oude zeedijk. De polder waterde op natuurlijke wijze af. Er was een kleine spuisluis aan de zuidkant van de polder, die via de Mude uitkwam op de Zoutkamperril. De polder is ondergelopen bij de stormvloed van 1877. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

De Kerkvoogdijpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het gebied bestond ook bekend als de Kerke-, Pastorie- of Vierhuisterkwelder. De kwelder behoorde toe aan de kerk van Vierhuizen en zou oorspronkelijk tegelijk met de Westpolder worden ingedijkt. Door een slepend meningsverschil met de kerkvoogdij over de verdeling van de kosten – de kerk wilde niet evenredig meebetalen – werd het gebied uiteindelijk in 1875 niet ingedijkt. Tussen de Westpolder en de Panserpolder bleef zo een 'gat' bestaan. In 1927 werd de dit alsnog afgesloten door de aanleg van een zeedijk en werd een duiker onder de oude dijk gelegd, zodat het water via Hunsingo kon afwateren. Naar het oosten dus en niet rechtstreeks op open zee, zoals bij de Westpolder. Vier jaar na de indijking werd het gebied bij Hunsingo gevoegd en hield het schap op te bestaan. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.