Nationaal Park Lauwersmeer

Het Lauwersmeer is een meer in het noorden van Nederland, op de grens van de provincies Groningen en Friesland. Het is op 23 mei 1969 ontstaan door het afsluiten van de Lauwerszee.

De Blikplaat is een voormalige zandbank in het zuiden van de Lauwerszee in de Nederlandse provincie Friesland. De zandplaat lag tussen het Dokkumerdiep aan westzijde, de Slenk aan noordzijde en werd aan oostzijde door de geul Babbelaar gescheiden van de zandbank Hoge Zuidwal. Aan de zuidgrens lag de polder Nieuw-Kruisland. Na de totstandkoming van het Lauwersmeer in 1969 is de zandbank onderdeel geworden van de Kollumerwaard. Het noordelijke deel werd doorgraven door het Simonsgat, waardoor er sindsdien twee gebieden zijn; de Sennerplaat aan westzijde en de Blikplaat aan oostzijde. Het middelste deel heet sindsdien Pompsterplaat. Deze drie delen vormen samen onderdeel van een natuurgebied. Het meest zuidelijke deel is tot landbouwgrond gemaakt. De grens tussen landbouwgrond en natuurgebied wordt gevormd door de Kwelderweg. In het westelijke deel van de Pompsterplaat is recreatiegebied Kollumeroord aangelegd met het Diepsterbos en het Zomerhuisbos en villapark Lauwerssee.

De Lauwerszee is een (voormalige) baai in het noorden van Nederland. Hij kreeg de naam van de Lauwers, de grensrivier tussen de provincies Groningen en Friesland. De Lauwerszee is ontstaan in de vroege middeleeuwen en breidde zich in de loop van de elfde en twaalfde eeuw verder uit. Op 25 mei 1969 werd hij afgesloten. Er waren vele plannen geweest voor de afsluiting van de binnenzee, maar deze werden niet doorgezet. Na de watersnood van 1953 is besloten tot drooglegging. In 1960 is het Besluit tot droogmaking van de Lauwerszee aangenomen en is men begonnen met de aanleg van een dertien kilometer lange afsluitdijk met spuisluizen en een schutsluis. Op 25 mei 1969 werd de zee afgesloten en deze heet sindsdien Lauwersmeer. Ten tijde van de afsluiting mondde de Lauwers al geruime tijd niet meer uit in de zee. Het Reitdiep, het Dokkumergrootdiep en de Dokkumer Ee loosden (en lozen) wel hun water op de zee. Doordat het water brak werd, veranderde de natuur in het gebied en ontstonden nieuwe fauna en flora in het gebied. Ter bescherming van dit nieuwe jonge natuurgebied is er op 12 november 2003 besloten het Lauwersmeer aan te wijzen als nationaal park.

De Marnewaard is het oostelijke gedeelte van het Lauwersmeergebied dat na de afsluiting van 1969 droog is komen te staan. Het gebied bestaat uit enkele voormalige zandplaten en is grotendeels in gebruik bij Defensie als oefenterrein. Met ca 1600 hectare is dit het grootste oefenterrein van Nederland. Hier bevindt zich ook het militair oefendorp Marnehuizen. Een kleiner gedeelte is natuurgebied. De meest oostelijke, oorspronkelijke kwelders zijn in gebruik als landbouwgrond. Het gebied wordt bemalen door het gemaal Nieuwe Robbengat (genoemd naar het water waar het op loost), dat overigens ook de Westpolder bemaalt. De Westpolder is het gedeelte van het 'oude land' van voor 1969, dat toen loosde op de Lauwerszee. De suatiegeul van de polder door het voormalige wad is nog steeds onderdeel van het watersysteem. Dwars door de Marnewaard loopt de Europese wandelroute E9. Ter plaatse is de route bekend als Wad- en Wierdenpad.

Kollumeroord is een recreatiegebied van ongeveer 200 hectare in de Kollumerwaard op de voormalige Blikplaat in het zuidelijke en Friese deel van het Nederlandse natuurgebied Lauwersmeer. Het gebied is in beheer bij Staatsbosbeheer, dat een aantal routes heeft uitgezet in het gebied.

Het Vaarwater naar Oostmahorn is een vaarwater dat onderdeel uitmaakt van het Lauwersmeer. Het Vaarwater begint op de plek waar de Slenk van het Reitdiep en het Dokkumerdiep (Fries: Dokkumer Djip) samenkomen en dus niet, zoals de naam doet vermoeden, in de haven van Oostmahorn. Het eindigt in de schutsluis de Robbengatsluis van Lauwersoog, waar het overgaat in de Veerhaven. Het vaarwater is betond met niet verlichte boeien die gecodeerd zijn van VO 1 tot en met VO 26−B 13 . Daarnaast (letterlijk) ligt er oostwaarts nog recreatiebetonning (sparboei, rood/wit repeterend met rode cilinder) met de naam VOR 2 tot en met VOR 14. Ten oosten van een ondiepte in het meer bevindt zich een tweede vaarroute die bekendstaat als het Vaarwater langs de Zuidelijke Lob. Het Balstiengat is voorzien van betonning, gecodeerd van B 1 tot en met VO 26−B 13 (alleen oneven, groene boeien), in combinatie met de rode sparboeien BTGR 2 t/m BTGR 20. Het midden van het vaarwater komt nagenoeg overeen met de grens tussen de provincies Groninger en Friesland. De beide vaarwaters hebben nog enkele zijtakken (voormalige prielen): aan de Groninger oostzijde het Oude Robbengat, dat via het Stopersgat in verbinding staat met de Slenk met als zijtak het Balstiengat het Hoornse Gat (niet toegankelijk voor de beroeps- en pleziervaart) Achter de Zwarten (niet toegankelijk), staat in verbinding met het Hoornse Gat het Nieuwe Robbengat aan de Friese westzijde het Bochtje (niet toegankelijk), dat in verbinding staat met de Raskes de Veerhaven van Oostmahorn het Bootsgat, de jachthaven van Oostmahorn de Banthaven (waar de N361 aan de zeedijk komt)

Oostmahorn (officieel: De Skâns-Oostmahorn; Fries: De Skâns, [də’skɔ:ⁿs]) is een dorp in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland. Het valt onder het dorp Anjum. Het ligt ten noordoosten van Engwierum en oostelijk van Anjum, aan het Lauwersmeer. De dorpskern ligt ingeklemd tussen het Lauwersmeer en een drietal recreatieparken. Lange tijd vormde het een buurtschap onder Anjum, maar in 2006 kreeg het de status van dorp. Het verkreeg daarbij geen eigen postcode waardoor het formeel nog altijd onder Anjum valt. Het CBS rekent het als buurt. In 2018 telde het 80 inwoners, in 2023 85. Onder het dorp valt ook de buurtschap Abbewier. Ook de buurtschap Stiem wordt ook wel bij het dorp gerekend maar ook bij Ezumazijl.

Esonstad (Fries: Esonstêd) is een vakantiepark van Landal aan het Lauwersmeer in Oostmahorn, dat in de gemeente Noardeast-Fryslân in de Nederlandse provincie Friesland ligt.

Lauwersoog is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp telt ongeveer 175 inwoners. Het dorp is na 1969 ontstaan, na de indijking van de Lauwerszee tot het Lauwersmeer. Lauwersoog is vooral bekend als vertrekplaats van de veerdienst naar Schiermonnikoog en is te bereiken via de N361. Bus 51 naar Leeuwarden en bus 163 naar Groningen geven aansluiting op de boot. Lauwersoog is een belangrijke vissershaven (lettercode: LO) en heeft een eigen visafslag. Veel kotters uit Zoutkamp (ZK), Oostdongeradeel (OL) en Westdongeradeel (WL) hebben hier hun thuishaven. Ook een gedeelte van de vissersvloot van Urk (met lettercode UK) en sommige Deense vissers leggen regelmatig aan in Lauwersoog. Het dorp en de haven zijn zeer geliefd bij dagjesmensen, ook vanwege de mogelijkheden om verse vis te eten. Tot het dorp behoort ook de wijk Robbenoort, genoemd naar de zandplaten Robbenplaat en de Oort. Oort betekent ook eiland (zie Nienoord). Tijdens de sluiting van de Lauwerszee, toen Lauwersoog nog een werkhaven vormde, werd de haven Oorthaven genoemd. In Lauwersoog is een schutsluis, de Robbengatsluis, om van het meer (met name het Vaarwater naar Oostmahorn) naar de Waddenzee te kunnen varen. De spuisluizen van het afstroomgebied van het Reitdiep, de R.J. Cleveringsluizen genaamd, bevinden zich ten westen van het dorp. Hier loopt de grens tussen Groningen en Friesland. Tot 1992 behoorde Lauwersoog tot de gemeente Ulrum, die in dat jaar opging in de nieuwe gemeente De Marne welke op haar beurt in 2019 weer opging in Het Hogeland. Om de lichtuitstoot in de haven terug te dringen heeft de gemeente het plan om het lichtniveau binnen drie jaar met 50% te verminderen.

De Gebroeders Luden is een voormalige reddingboot van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM).

De R.J. Cleveringsluizen (vóór 2 oktober 2007 Lauwerssluizen) zijn spuisluizen ten westen van Lauwersoog. Het spuisluizencomplex in de N361 bestaat uit drie bouwwerken (met elk vier spuikanalen), waarvan er twee op het grondgebied van Friesland staan en de andere zich in de provincie Groningen bevindt.

De Ballastplaat is een voormalige zandbank in de vroegere Lauwerszee, gelegen tussen de vaargeulen Oort en het Vierhuizer Gat aan noordzijde en de Slenk en de Zoutkamperril aan west- en zuidzijde. Bij de afsluiting van de Lauwerszee in de jaren 1960 werd de dijk langs de noordzijde van de Ballastplaat gelegd. De naam verwijst naar de plek waar zeilschepen vroeger hun ballast overboord gooiden.