Oude Gaarkeuken

De Hervormde kerk van Sebaldeburen is een eenvoudige zaalkerk uit 1807 in het Groningse dorp Sebaldeburen. Het gebouw werd in 1973 aangewezen als rijksmonument. De huidige kerk is waarschijnlijk het derde kerkgebouw in het dorp. Oorspronkelijk had het dorp een kruiskerk. Daarop volgde een zaalkerk. Deze werd in 1807 vervangen door de huidige kerk, waarbij de toenmalige predikant Nicolaas Westendorp een doorslaggevende rol heeft gespeeld. Achter de kerk staat de pastorie uit 1934 die zelfstandig wordt beschermd als rijksmonument.

De Sebaldebuurstermolenpolder is een voormalig waterschap (molenpolder) in de provincie Groningen. Het waterschap was gelegen ten noorden en ten zuiden van het dorp Sebaldeburen, tussen de Grootegastemertocht en het Langs- of Wolddiep. De noordgrens was de weg Westerzand, de zuidgrens liep ongeveer 1 km ten zuiden en parallel aan de Provincialeweg N980 door het dorp. De molen van het waterschap (De Eendracht) is nog steeds aanwezig en staat aan de Grootegastemertocht, waar deze op uit sloeg. De belangrijkste hoofdwatergang van de polder was het Sebaldebuursterdiepje, een restant van het Kolonelsdiep. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Kuzemerbalk (ook wel De Balk, Cusemerbalk of Jouwerbalk genoemd) is een gehucht in de gemeente Westerkwartier in de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt even ten zuiden van Sebaldeburen. De naam verwijst enerzijds naar het klooster van Kuzemer, en anderzijds naar een balk (een smalle brug) over het water. Waar nu het Langs- of Wolddiep loopt, stroomde vroeger een smaller watertje (-mer verwijst mogelijk naar maar). Over dat water lag een houten balk, een smalle loopbrug. Via deze balk konden de kloosterlingen naar De Jouwer, waar het klooster landerijen bezat. 's Winters werd de balk weggehaald vanwege de houtschaarste. De oude balk bestaat nu niet meer. Waarschijnlijk lag deze even ten noorden van de huidige voetbrug over het Wolddiep.

De Eendracht is een poldermolen ten noorden van het Groninger dorp Sebaldeburen. De molen werd in 1887 gebouwd nadat een voorganger uit 1801 was afgebrand. Tot 1970 bleef de molen beroepsmatig in gebruik als gemaal van de Sebaldebuurstermolenpolder. De molen werd daarna verscheidene malen gerestaureerd, bij de laatste restauratie enkele jaren geleden werden beide vijzels weer maalvaardig gemaakt. De vrijwillig molenaar woont in het herbouwde molenaarshuis ten oosten van de molen en laat de molen zeer regelmatig de polder bemalen. Sinds enkele jaren staat er vlak bij het molenaarshuis een werkend schaalmodel van De Eendracht. Het wiekenkruis is voorzien van het Systeem van Bussel in combinatie met zelfzwichting. De molen was lange tijd eigendom van de Molenstichting Westerkwartier, de huidige eigenaar is Stichting De Groninger Poldermolens.

De Jouwer is een gehucht in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen. Het ligt ten Oosten van Grootegast, iets ten zuiden van Kuzemerbalk. Het gehucht ligt op een van de zandkoppen in het zuidelijke Westerkwartier. De boerderijen in het gehucht waren oorspronkelijk bezit van het klooster in Kuzemer. Na de Reductie van Groningen in 1594 kwamen de landerijen in handen van de provincie. Een deel hiervan werd in de achttiende eeuw gekocht door Daniël Onno de Hertoghe, die vanuit De Jouwer probeerde het omligende veen af te graven voor de winning van turf. De arbeiders die hij daarbij aantrok werden gehuisvest in barakken die bekendstonden als De Tenten. De vervening was geen groot succes, maar een deel van het gebied staat nog wel steeds bekend als De Tenten. De naam De Jouwer verwijst waarschijnlijk naar het Friese woord voor haver.

Bakkerom is een gehucht onder Boerakker in de gemeente Westerkwartier in de Nederlandse provincie Groningen. Het gehucht ligt aan de N388, tussen De Tenten, De Jouwer, Kuzemer, 't Kret, De Jammer en Boerakker. Door het gehucht stroomt het Wolddiep. De herkomst van de naam is onzeker. Volksverhalen zeggen dat het een verbastering van een kreet uit de vervening 'de bak moet om' zou kunnen zijn, het van 'Boerakker om' zou kunnen komen of dat het een resultaat zou kunnen zijn van bakkers uit Oldekerk en Boerakker die hier 'omkeerden'. Bij het gehucht werd tot de jaren 1950 turf (baggel) gestoken, waardoor er petgaten ontstonden. De petgaten en hooilanden eromheen worden tegenwoordig onderhouden door Staatsbosbeheer, als onderdeel van het relatienotagebied Tolberter Petten. In het gebied, dat omgedoopt is tot natuurgebied 'De Bakkerom', komen plantensoorten als de echte koekoeksbloem, grote ratelaar, gele lis, gewone dotterbloem en diverse zeggesoorten voor. Ook nestelen er weidevogels als de grutto, tureluur, kievit en waterhoen. Ook de zwarte stern broedt er. Rondom het natuurgebied is in 2005 een fietspad aangelegd naar De Jouwer, waarbij het Wolddiep moet worden overgestoken met een pontje. Om het waterpeil op peil te houden (het waterpeil is er hoger dan in het Wolddiep) is onder andere in 1988 een kwelscherm aangebracht in de bodem en later nog een plas aangelegd om als een soort tegendruk te fungeren.

Sebaldeburen (Gronings: Seballeburen) is een dorp in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen in Nederland. Op 1 januari 2023 bedroeg het inwoneraantal van het dorp 585. Sebaldeburen is ontstaan op de middelste van drie zandruggen die van west naar oost door het zuidelijke Westerkwartier lopen. Oorspronkelijk was het het belangrijkste dorp in het Langewold, een van de vier onderkwartieren van het Westerkwartier. In 1805 werd de huidige kerk van Sebaldeburen gebouwd. De toenmalige dominee, Nicolaas Westendorp, heeft rond de bouw van de kerk een uitgebreide beschrijving gemaakt van zijn gemeente en de geschiedenis daarvan. Volgens hem komt de naam van het dorp van de heilige Sebaldus van Neurenberg. Even ten noorden van het dorp staat de poldermolen De Eendracht.

De Polder van A. Verdenius is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. De polder was gelegen ten westen van de N388 (door Geertsema de Muntje- of Hobbelweg genoemd). De noordgrens lag op de weg Bakkerom van Boerakker (door Geertsema de Leidijk genoemd). De westgrens ga op zo'n 300 meter westelijk van de N388 en de zuidgrens zo'n 600 m ten zuiden van de weg Bakkerom. De polder sloeg uit via een molentje bij de N388 op een sloot die uitmondde in het Langs- of Wolddiep. Deze sloot liep door het huidige natuurgebiedje Bakkerom. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

De Westzandemermolenpolder is een voormalig waterschap (molenpolder) in de provincie Groningen. Het waterschap is genoemd naar de streek Westerzand. Het waterschap lag ten oosten van Lutjegast, tussen het toenmalige Hoendiep (het tegenwoordige Van Starkenborghkanaal) en de Abel Tasmanweg/Westerzand. De oostgrens was de kade langs de westzijde van het Langs- of Wolddiep. De molen die het waterschap op peil hield, stond even ten westen van het gehucht Gaarkeuken. Het waterschap werd doorsneden door de Grootegastertocht, waar onderdoor een onderleider was gelegen, om de beide delen van het waterschap te verbinden. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest. Aan zuidzijde van de polder liggen aan weerszijden van de Grootegastertocht de Grootegastermolenpolder en de Sebaldebuurstermolenpolder.

De Tenten is een gehucht in de gemeente Westerkwartier in het westen van de provincie Groningen. Het ligt ten zuiden van de hoofdplaats van de gemeente aan de weg De Tenten. De Tenten ligt in het veengebied ten zuiden van Grootegast. Halverwege de achttiende eeuw begon jonker Daniël Onno de Hertoghe, de heer van de borg Rikkerda bij Lutjegast hier met turfwinning. De veenarbeiders werden gehuisvest in barakken die tenten werden genoemd. Die barakken zijn inmiddels verdwenen, maar de naam voor het gebied is gebleven.

De Dijken is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het schap was een afsplitsing van het waterschap Tolberterpetten en lag ten noorden van Boerakker aan de noordzijde van de Matsloot. De bemaling sloeg door middel van een in 1952 in de ruilverkaveling Tolberterpetten gesticht gemaal uit op de Matsloot. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest en is grotendeels ingericht als natuurgebied voor waterbering.

De hervormde kerk van Grootegast is een eenvoudige zaalkerk die gebouwd werd in de zeventiende eeuw. De kerk werd in 1829 volledig verbouwd en kreeg toen zijn huidige exterieur. De zijmuren en achtermuur hebben grote rondboogvensters, de voorzijde wordt gekenmerkt door drie ronde vensters. Het geheel witgepleisterde gebouw heeft aan de voorzijde een dakruiter met een klok uit 1983. De oudere klok uit 1611 is gescheurd en daardoor niet meer bruikbaar. In 1756 werd de predikant van Grootegast en Doezum, ds. Johannes Smook, door een bende overvallen. Hij werd vastgebonden en van muntgeld en zilver beroofd. Zijn huishoudster werd door de overvallers om het leven gebracht.