De Hoogte (Het Hogeland)

Houwerzijl (Gronings: Houwerziel) is een plaats in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp is ontstaan rond een (niet meer bestaande) zijl aan de oevers van Reitdiep. Deze spuisluis was gelegen in de Houwerzijlstervaart, die het water uit het gebied van Vierhuizen, Hornhuizen, Ulrum, Niekerk, Leens en Zuurdijk naar zee leidde. Het aantal inwoners van het dorp per 1 januari 2023 is onbekend, omdat het CBS de BAG-woonplaats "Houwerzijl", niet als zodanig afgebakende wijk/buurt heeft ingedeeld. Voor het CBS maakt de BAG-woonplaats Houwerzijl onderdeel uit van de buurt "Houwerzijl" en de buurt "Buitengebied Ulrum", welke een veel groter gebied omvat dan enkel de plaats Houwerzijl.

De kerk van Niekerk is een oorspronkelijk in de 13e eeuw gebouwde kerk, gelegen op een wierde in Niekerk in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. De kerk is een rijksmonument en eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.

Niekerk (Gronings: Nijkerk) is een plaats in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het aantal inwoners van het dorp per 1 januari 2023 is onbekend, omdat het CBS de BAG-woonplaats "Niekerk", niet als zodanig afgebakende wijk/buurt heeft ingedeeld. Voor het CBS maakt Niekerk onderdeel uit van de veel grotere buurt "Buitengebied Ulrum". Het dorp is gelegen halverwege de plaatsen Zoutkamp en Ulrum. Er loopt een (voormalig) kerkpad tussen het dorp en Houwerzijl. Het dorp, de naam betekent nieuwe kerk, heeft een kerk uit de 13e eeuw. De toren stamt echter uit 1629 en is waarschijnlijk grotendeels met geld van de Zilvervloot gebouwd.

De Wiemaheerd is een monumentale kop-hals-rompboerderij aan de Zoutkamperweg 1 te Niekerk in de Nederlandse provincie Groningen. Het gebouw is in 1976 aan de landbouw onttrokken en is erkend als rijksmonument.

De tuinderswoning in Niekerk in de Nederlandse provincie Groningen is een monumentaal pand, dat in 1929 werd gebouwd naar een ontwerp van de architect Willem Reitsema. Tegelijk met de woning werd in dezelfde periode ook een opslagruimte met garage en een schoorsteen, voor de rookafvoer van de verwarming van de kassen, gebouwd.

Vliedorp (historisch: Fledorp, Gronings: Vliedörp) is de naam van een streek en een voormalig wierdedorp ongeveer 200 meter ten noorden van Houwerzijl in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt direct ten noorden van de Houwerzijlstervaart en ten zuiden van de weg (vroeger waterloop) Vlakke Riet.

Zuidema's klap is een monumentale ophaalbrug, die in 1879 werd gebouwd over het Hunsingokanaal als verbindingsschakel in de weg tussen het kerkdorp Niekerk en het gehucht Panser, waar vroeger een van de borgen stond van de collator van de Niekerkse kerk.

Het Hunsingokanaal (vroeger ook wel Afwateringskanaal van Hunsingo genoemd) is een afwateringskanaal in het noordwesten van de Nederlandse provincie Groningen dat van 't Stort naar Zoutkamp loopt. Bij 't Stort wordt het kanaal voortgezet als de Hoornse Vaart naar het noorden toe en als het Warfhuisterloopdiep naar het oosten toe. Het kanaal is gegraven in het midden van de 19e eeuw, om de afwatering van het gebied de Marne te verbeteren. Voordien waterde het af via de Kromme Raken op het Reitdiep. De aanleg werd mogelijk door de oprichting van het waterschap Hunsingo in 1852, waar de zijlvesten het Houwerzijlvest en het Schouwerzijlvest, die beide het gebied van de Marne besloegen, deel van gingen uitmaken. Er werd gekozen voor een tracé van het midden van het gebied naar het westen. Hiertoe werd de Zoutkampertocht, de verbinding tussen Zoutkamp en Ulrum vergraven tot een kanaal en werd de trekvaart van Ulrum naar 't Stort verbreed. Ten slotte werd in de zeedijk bij Zoutkamp een spuisluis aangelegd. Het zo ontstane kanaal kreeg de naam van het net opgerichte waterschap. De sluis kreeg de naam Hunsingosluis. De afwatering van de Marne werd door dit kanaal enorm verbeterd. Toch werd er in de 20e eeuw een boezemgemaal, H.D. Louwes genaamd gebouwd. Dit gemaal werd beheerd door het waterschap Electra dat ook het De Waterwolf bediende. Het Hunsingokanaal is feitelijk een bypass van het Reitdiep, de hoofdader van het huidige waterschap Noorderzijlvest. Over het kanaal liggen de volgende bruggen (tillen): de Leenstertil, de Ulrumertil, de Zuidema's klap en de Hunsingobrug (net naast de sluis). In de jaren 80 is er een fietsbrug bij Zoutkamp aangelegd.

De Asingaborg was een borg bij het Groningse dorp Ulrum, waarschijnlijk gebouwd rond het begin van de 15e eeuw. De eerste vermelding van de toenmalige heerd dateert uit 1426. In 1809 is de borg afgebroken.

De kerk van Ulrum dateert uit de eerste helft van de dertiende eeuw. Het gebouw geldt als een voorbeeld van de vroege romanogotiek, waarbij de meest westelijke travee nog overwegend romaans is. Bij de reductie van Groningen ging de van oorsprong katholieke kerk over naar de hervormden. Vanuit deze kerk begon Hendrik de Cock de Afscheiding van 1834 Het orgel is in 1807 gebouwd door Nicolaus Anthony Lohman en is vermoedelijk het oudste instrument van de orgelbouwersfamilie Lohman dat in Nederland bewaard gebleven is. Het heeft één manuaal, 10 registers en een aangehangen pedaal.

Ulrum (Gronings: Ollerom) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in het noorden van de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt aan de weg van Winsum naar Lauwersoog. Het dorp telde in 2023 volgens de gegevens van het CBS 1.330 inwoners. Tussen 2002 en 2005 lag dit aantal ongeveer 450 hoger door de tijdelijke aanwezigheid van een asielzoekerscentrum. Zo had het dorp op 1 januari 2002 1.920 inwoners.

De Haar (ook bekend als De Haarde) is een streek en voormalig gehucht in de gemeente Het Hogeland. Het is gelegen ten oosten van het dorp Ulrum. Haar betekent hoogte; de streek is dan ook iets hoger gelegen dan de wijde omgeving. Langs De Haar loopt de Haarstertocht waar overheen de voormalige Haarstertil lag (til = brug). Het gehucht 'de Haerde' (1648) behoorde vroeger onder De Houw en daarmee onder het kerspel Leens. Het gehucht werd net als de bijbehorende boerderij verzwolgen door de Kerstvloed van 1717, waarbij alle bewoners omkwamen. Nadien waren er nog lange tijd sporen van heemsteden en grachten zichtbaar in het landschap. Rond 1862 werd de huidige boerderij 'De Haar' gebouwd, waarvan het voorhuis dateert uit 1977. De boerderij ligt aan de doodlopende Haarweg (vroeger Haarderweg), die vroeger doorliep naar De Houw. Tussen De Haar en Ulrum werd in 2000 een asielzoekerscentrum geopend, dat in 2006 weer werd gesloten. Het terrein werd daarop bouwrijp gemaakt voor het geplande bedrijventerrein De Marne, dat echter nog altijd grotendeels leeg staat en inmiddels deels weer is omgezet naar landbouwgrond.