Kolham (Het Hogeland)

Westerhorn of De Kolken is een buurtje in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt aan de oude provinciale dijk ten westen van Hornhuizen en ten noorden van Midhuizen en Ulrum. Ten noordwesten liggen de Westpolder en de Hornhuizerpolder. In de buurtschap staan 2 boerderijen. De benaming komt van boerderij Westerhorn, die in het verleden ook De Kolken of Lutjeboeren werd genoemd. De Kolken verwijst naar de vier kolken die hier liggen. Het zijn restanten van de dijkdoorbraak bij de Kerstvloed van 1717. De grootste en meest noordoostelijke kolk ligt ten oosten van boerderij Westerhorn en heeft een oppervlakte van 1,5 hectare. De boerderij Westerhorn is ontstaan uit twee kleinere boerderijen, die in 1797 werden verenigd. Het fraaie voorhuis is van 1914. Het bouwjaar van de schuren is onbekend. Later werden er nog een aantal schuren bijgebouwd. Ten oosten van boerderij Westerhorn staat een kop-hals-rompboerderij met een voorhuis uit 1814. De schuren brandden in 1900 af na een blikseminslag en zijn herbouwd in 1901. Tussen beide boerderijen en ten zuidoosten van de grote kolk stond tot begin 19e eeuw nog een huis dat ook als kroeg heeft dienstgedaan. De tegenhanger van Westerhorn is Oosterhorn ten noorden van Hornhuizen.

Klei of De Klei is een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt iets ten noordoosten van Ulrum, sinds de ruilverkaveling van de jaren 1960 grotendeels de Ir A.J. van den Brielweg. Klei ligt op een oude kwelderwal die zich waarschijnlijk aan het einde van de 10e eeuw heeft gevormd. De naam van het gehucht verwijst naar de grondsoort. De Klei bestaat tegenwoordig uit een huis en acht boerderijen, waarvan twee aan de landbouw onttrokken zijn. Veel van de oorspronkelijke bebouwing is tijdens de ruilverkaveling verdwenen. De buurt wordt in 1510 voor het eerst vermeld als Clei, daarna als in de Cley; hij viel onder het kerspel Leens, maar samen met De Houw onder de rechtstoel van het Grote Reedschap te Ulrum.. Volgens Van der Aa behoorden er in zijn tijd (midden 19e eeuw) zeven boerderijen en drie arbeiderswoningen tot De Klei. De arbeiderswoningen en drie boerderijen aan de Breweelsterweg (en zijtakken daarvan) behoorden kerkelijk onder Leens en de vier westelijker gelegen boerderijen aan de Schapenweg behoorden kerkelijk onder Ulrum. De drie arbeiderswoningen werden later samengevoegd tot kwekerij 'Morgenster'. In de jaren 1930 was het aantal huisjes teruggebracht tot 1. Na de opheffing van de kwekerij is hier een nieuw huis gebouwd (Breweelsterweg 1). In de jaren 1960 is bij de ruilverkaveling de Ingenieur A.J. van de Brielweg aangelegd, die beide delen van de Klei met elkaar verbindt. De weg die ten zuiden van het huisje van de Breweelsterweg naar het noordwesten toe liep is toen weggehaald.

De Hucht, vroeger ook wel De Hogt genoemd, was een gehucht in de gemeente Het Hogeland in de provincie Groningen. Het ligt iets ten noorden van Ulrum. De naam verwijst naar 'hoogte' of 'hoog land'. Het gehucht ligt op een oude kwelderwal die van west naar oost door De Marne loopt. De wal, na de kwelderwal waarop Ulrum ligt, de op een na oudste, dateert uit ongeveer 1000. Vanaf De Hucht kan het dorp Ulrum op twee manieren worden bereikt: via de Ir. A.J. van den Brielweg, waaraan de boerderij ligt sinds de ruilverkaveling en de Noorderweg of via de A.J. van den Brielweg en de Schapenweg. Deze laatste naam verwijst naar de oude route waarover de boeren hun schapen dreven om te grazen op de kweldergronden. De buurtschap bestond uit de westelijke boerderij De Hugt en de oostelijke boerderij Sickemaheerd, die beiden op een huiswierde lagen. Beide heemsteden zijn omgracht. Sickemaheerd was een van de edele heerden van het Grote Reedschap. Het beklemrecht behoorde in 1445 en nog in 1585 aan de familie Onsta van de borg Verhildersum. Later kwam het beklemrecht aan de bewoners van de Asingaborg van Ulrum. Bij de ruilverkaveling werd Sickemaheerd in 1966 afgebroken en beplant met bomen, zodat het erf nog wel herkenbaar is. Het wordt onderhouden door stichting Het Groninger Landschap. Boerderij De Hugt (Ingenieur A.J. van de Brielweg 1) is herbouwd in 1912 en is aan de landbouw onttrokken. De boerderij huisvest nu een bed & breakfast. In 1998 werd op deze boerderij de film De Poolse bruid opgenomen. Bij de nabijgelegen boerderij 'De Capel' (ca. 1585 bie de Capelle) zou zich volgens overleveringen een kapel met een begraafplaats bevonden hebben.

Midhuizen is een voormalige buurtschap in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het lag tussen de gehuchten Menneweer, Elens, De Hucht, Kolham en Westerhorn, ongeveer halverwege tussen Vierhuizen en Hornhuizen. Aan de ligging 'midden tussen' beide dorpen heeft de buurtschap waarschijnlijk haar naam te danken. Er stonden twee boerderijen, die opgegaan zijn in de huidige boerderij Midhuizen (Noorderweg 3). Deze boerderij ligt vlak tegen de oude zeedijk aan, even ten noorden van de Noorderweg. Ten zuiden van de voormalige buurtschap ligt de boerderij 'Klein Midhuizen' (vroeger 'Noorderdijk'; Noorderweg 1), die niet tot de buurtschap behoort. Boerderij Midhuizen ontstond uit een westelijke en oostelijke boerderij, die vlak naast elkaar lagen. In 1840 kwamen beide boerderijen in de hand van één eigenaar. In 1850 werden beide boerderijen afgebroken en vervangen door de huidige oldambtster boerderij. Na de inpoldering van de Westpolder werd in 1875 boerderij Manneplaats (Westpolder 15) afgesplitst en in 1876 boerderij Nieuw Midhuizen (Westpolder 22).

De gereformeerde kerk van Ulrum is een kerkgebouw uit 1901 in Ulrum in de provincie Groningen.

De Haar (ook bekend als De Haarde) is een streek en voormalig gehucht in de gemeente Het Hogeland. Het is gelegen ten oosten van het dorp Ulrum. Haar betekent hoogte; de streek is dan ook iets hoger gelegen dan de wijde omgeving. Langs De Haar loopt de Haarstertocht waar overheen de voormalige Haarstertil lag (til = brug). Het gehucht 'de Haerde' (1648) behoorde vroeger onder De Houw en daarmee onder het kerspel Leens. Het gehucht werd net als de bijbehorende boerderij verzwolgen door de Kerstvloed van 1717, waarbij alle bewoners omkwamen. Nadien waren er nog lange tijd sporen van heemsteden en grachten zichtbaar in het landschap. Rond 1862 werd de huidige boerderij 'De Haar' gebouwd, waarvan het voorhuis dateert uit 1977. De boerderij ligt aan de doodlopende Haarweg (vroeger Haarderweg), die vroeger doorliep naar De Houw. Tussen De Haar en Ulrum werd in 2000 een asielzoekerscentrum geopend, dat in 2006 weer werd gesloten. Het terrein werd daarop bouwrijp gemaakt voor het geplande bedrijventerrein De Marne, dat echter nog altijd grotendeels leeg staat en inmiddels deels weer is omgezet naar landbouwgrond.

Hornhuizen (Gronings: Hörnhoezen) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp heeft ongeveer 200 inwoners. Hornhuizen is vermoedelijk ontstaan als een dochternederzetting van het verdwenen dorp De Houw in het kerspel Leens, De oudste vermeldingen zijn Howerahusum (1247), Horahusum (1375), Horhusum (ca. 1475) en Hoerhusen (1563). Hornhuizen betekent waarschijnlijk 'de nieuwe huizen van De Houw' en dus niet: 'huizen in de hoek' (horn), zoals veelal wordt gedacht. Volgens een andere uitleg zou de naam het Oudfriese woord hore ('slik') bevatten. De Kroniek van Bloemhof vermeldt dat in 1247 de kerk van Howerahusum werd platgebrand. Dit gebeurde kennelijk in het kader van een jarenlange vete in Hunsingo, waarbij de ene partij (uit Eenrum) steun kreeg uit Groningen en Middag-Humsterland, terwijl de andere (uit Uithuizen) kon rekenen op hulp uit Fivelingo, Drenthe en Vredewold. Het dorp ligt in de uiterste westhoek van de voormalige gemeente Kloosterburen. Het heeft een 19e-eeuwse kerk met een 15e-eeuwse toren. In de 19e eeuw is de top van de toren vervangen door een zogenaamde `lantaarn.' In vroeger tijden heeft de toren wellicht dienstgedaan als baken. De kerk is herbouwd in 1850. Toren en kerk zijn eigendom van de Stichting Groninger Kerken. Bedrijvigheid is er alleen nog te vinden in de landbouw. Vroeger stond er bij het dorp een borg: de Tammingaborg. Deze is in het begin van de 19e eeuw gesloopt. Alleen de naam van een boerderij in de buurt en een straat herinneren er nog aan: de Tammingaheerd en de Tammingastraat. Het exacte aantal inwoners van het dorp per 1 januari 2023 is onbekend, omdat het CBS de BAG-woonplaats "Hornhuizen", niet als zodanig afgebakende wijk/buurt heeft ingedeeld. Voor het CBS maakt de BAG-woonplaats Hornhuizen onderdeel uit van de buurt "Hornhuizen" en de buurt "Buitengebied Kloosterburen", welke een veel groter gebied omvat dan enkel de plaats Hornhuizen.

Stopplaats Breweelsterweg (telegrafische code: bws) is een voormalige stopplaats aan de spoorlijn Winsum - Zoutkamp, destijds eigendom van de GLS en geëxploiteerd door de NS. De stopplaats lag tussen de dorpen Leens en Ulrum, ter hoogte van de Breweelsterweg. Stopplaats Breweelsterweg werd geopend op 1 april 1922 en gesloten op 24 november 1940. Van 2 oktober 1938 tot 6 juni 1940 werd de spoorlijn, en dus ook deze stopplaats, niet door reizigerstreinen bediend.

Ulrum (Gronings: Ollerom) is een dorp in de gemeente Het Hogeland in het noorden van de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt aan de weg van Winsum naar Lauwersoog. Het dorp telde in 2023 volgens de gegevens van het CBS 1.330 inwoners. Tussen 2002 en 2005 lag dit aantal ongeveer 450 hoger door de tijdelijke aanwezigheid van een asielzoekerscentrum. Zo had het dorp op 1 januari 2002 1.920 inwoners.

De kerk van Hornhuizen is een zaalkerk uit de 19e eeuw in de Groninger gemeente Het Hogeland. De toren van de kerk dateert uit de 15e eeuw en valt erg op door de gele lantaarn. Sinds 1978 is de kerk in het bezit van Stichting Oude Groninger Kerken. Het kerkgebouw doet nu dienst als dorpshuis.

Station Ulrum (geografische afkorting Ulr) is een stationsgebouw in Ulrum dat van 1 april 1922 tot 26 oktober 1942 in gebruik was als spoorwegstation aan de spoorlijn Winsum - Zoutkamp.

De kerk van Ulrum dateert uit de eerste helft van de dertiende eeuw. Het gebouw geldt als een voorbeeld van de vroege romanogotiek, waarbij de meest westelijke travee nog overwegend romaans is. Bij de reductie van Groningen ging de van oorsprong katholieke kerk over naar de hervormden. Vanuit deze kerk begon Hendrik de Cock de Afscheiding van 1834 Het orgel is in 1807 gebouwd door Nicolaus Anthony Lohman en is vermoedelijk het oudste instrument van de orgelbouwersfamilie Lohman dat in Nederland bewaard gebleven is. Het heeft één manuaal, 10 registers en een aangehangen pedaal.