Grootegast (plaats)

Grootegast () (Gronings: Grodegast, Fries: Gruttegast), is een voormalige gemeente in het noorden van Nederland, in het Westerkwartier van de provincie Groningen, vernoemd naar het gelijknamige hoofddorp Grootegast. De gemeente had een oppervlakte van 88,29 km² (waarvan 2,60 km² water). Op 31 december 2018 telde Grootegast 12.191 inwoners. De gemeente ontstond in 1990 door samenvoeging van de voormalige gemeente Oldekerk bij Grootegast. In 2013 werd op basis van het advies Grenzeloos Grunnen in de provincie Groningen een traject gestart richting een gemeentelijke herindeling. Hierin werd voorgesteld om de gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn samen te voegen tot de gemeente Westerkwartier. De gemeentes fuseerden op 1 januari 2019. Hierbij werd ook een deel van de gemeente Winsum gevoegd.

De hervormde kerk van Grootegast is een eenvoudige zaalkerk die gebouwd werd in de zeventiende eeuw. De kerk werd in 1829 volledig verbouwd en kreeg toen zijn huidige exterieur. De zijmuren en achtermuur hebben grote rondboogvensters, de voorzijde wordt gekenmerkt door drie ronde vensters. Het geheel witgepleisterde gebouw heeft aan de voorzijde een dakruiter met een klok uit 1983. De oudere klok uit 1611 is gescheurd en daardoor niet meer bruikbaar. In 1756 werd de predikant van Grootegast en Doezum, ds. Johannes Smook, door een bende overvallen. Hij werd vastgebonden en van muntgeld en zilver beroofd. Zijn huishoudster werd door de overvallers om het leven gebracht.

GVB is een op 11 mei 2009 opgerichte amateurvoetbalvereniging uit Grootegast, gemeente Westerkwartier, provincie Groningen, Nederland. De thuiswedstrijden worden op "Sportpark De Leegens" gespeeld, gelegen binnen de dorpsgrenzen van Doezum. Het eerste elftal, en nog het enige van de club, speelde in het seizoen 2018/19 in de reserveklasse zondag (6I). Samen met streekgenoot Wilper Boys had het in het verleden een samengesteld team (ST) in het vrouwenvoetbal.

FC Grootegast (Fusieclub Grootegast) is een amateurvoetbalvereniging uit Grootegast, gemeente Westerkwartier, provincie Groningen, Nederland. Thuisbasis is het "sportpark Grootegast" dat binnen de dorpsgrenzen van Doezum ligt. De club ontstond per 1 juli 1997 uit de fusie tussen de zondagclub GVB (Grootegaster Voetbal Boys, 5 mei 1946) en de zaterdagclub Oranje '58 (4 juni 1958). Vanaf 1987 kwam de jeugd van beide clubs al samen in competitieverband uit onder de naam GOC (GVB Oranje '58 Combinatie). Twaalf jaar na de fusie scheidde de zondagafdeling zich weer af en richtte de voetbalvereniging GVB opnieuw op.

Westerdeel-Langewold is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. Het schap lag ten zuiden van Grootegast en was het gevolg van het samengaan van de Zuidpolder en de Polmapolder. Het was begrensd door de N980 in het westen en het noorden, het Langs- of Wolddiep in het oosten en de Leidijk in het zuiden (met uitzondering van een gedeelte ten zuiden van Sebaldeburen). Het gemaal stond en staat bij de T-splitsing van de wegen De Tenten en Zandbalk en sloeg uit op de Grootegastemertocht. Het gebied wordt sinds 2000 grotendeels beheerd door het Wetterskip Fryslân. Een klein, zuidelijk deel valt onder Noorderzijlvest.

Grootegast is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. Het waterschap lag tussen de dorpen Grootegast en Lutjegast. De belangrijkste watergang was een gedeelte van het Kolonelsdiep langs de Caspar Roblesdijk aan het eind waarvan de molen van het schap stond. Deze sloeg uit op de Grootegastemertocht. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

De Grootegastermolenpolder is een voormalig waterschap (molenpolder) in de provincie Groningen. Het waterschap was gelegen tussen de dorpen Lutjegast en Grootegast en weg De Wieren aan de westkant en de Grootegastemertocht aan de oostkant. De noordgrens lag bij de Abel Tasmanweg en de zuidgrens pal ten noorden van Grootegast. De hoge gronden rond de beide gasten (zandruggen) hoorden niet tot het waterschap. De molen stond aan de Grootegastemertocht (de molenromp is nog aanwezig). Het Kolonelsdiep liep door de polder, waardoor deze als het ware in twee stukken was verdeeld. Beide delen waren met elkaar verbonden door een onderleider. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Sebaldeburen (Gronings: Seballeburen) is een dorp in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen in Nederland. Op 1 januari 2023 bedroeg het inwoneraantal van het dorp 585. Sebaldeburen is ontstaan op de middelste van drie zandruggen die van west naar oost door het zuidelijke Westerkwartier lopen. Oorspronkelijk was het het belangrijkste dorp in het Langewold, een van de vier onderkwartieren van het Westerkwartier. In 1805 werd de huidige kerk van Sebaldeburen gebouwd. De toenmalige dominee, Nicolaas Westendorp, heeft rond de bouw van de kerk een uitgebreide beschrijving gemaakt van zijn gemeente en de geschiedenis daarvan. Volgens hem komt de naam van het dorp van de heilige Sebaldus van Neurenberg. Even ten noorden van het dorp staat de poldermolen De Eendracht.

De Wieren is een gehucht in de gemeente Westerkwartier in het westen van de provincie Groningen. Het gehucht ligt ten zuiden van Lutjegast. De naam lijkt op wierde, maar anders dan bij een wierde gaat het in dit geval om een natuurlijke verhoging in het land. Het gehucht lag oorspronkelijk op een zandige verhoging die tussen de beide gasten van Lutjegast en Grootegast boven het veen uitstak.

De Zuidpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het waterschap was gelegen ten zuiden van Grootegast (de N980), tussen de Harkereed en het Langs- of Wolddiep. De zuidgrens was de Leidijk en de Hooiweg in Lucaswolde. De gast van Grootegast viel niet onder het waterschap. Het stoomgemaal stond in de Grootegastemertocht. De belangrijkste hoofdwatergang was de oost-west gelegen Haaimatsloot en de Grootegastemertocht. Het waterschap was een fusie van de waterschappen De Tenten, de Kleine Molenpolder van Havinga en een naamloos poldertje ten zuiden van de Haaimatsloot. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 2000 binnen dat van het wetterskip Fryslân.

Doezum is een streekdorp in de gemeente Westerkwartier in de Nederlandse provincie Groningen. Het dorp ligt ten zuidwesten van Grootegast, ten noorden van Marum en ten noordoosten van Surhuisterveen. De dorpskern ligt aan de N980. Tot het dorpsgebied van Doezum behoren meerdere buurtschappen, namelijk De Bombay, De Eest, Peebos (gedeeltelijk) en de Bokkebuurt. In 1930 splitste Kornhorn zich af van Doezum. In 1993 werd Stroobos als dorp bij de gemeente Achtkarspelen gevoegd, eertijds een gehucht onder Doezum. Het dorp heeft 1.200 inwoners (1 januari 2023).

Bombay is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het waterschap lag ter weerszijden van de Doezumertocht. De molen sloeg uit op deze watergang. Om de beide delen met elkaar te verbinden, werd gebruikgemaakt van een onderleider. De noordgrens van het waterschap kwam ongeveer overeen met de zuidgrens van de Van der Veenpolder en de weg Meeden in Lutjegast. De oostgrens was de wegen De Wieren, Lutjegasterweg en Duisterburen en de zuidgrens liep vanaf de bocht in deze laatste weg wat grillig tot de Friese grens. De westgrens kwam overeen met deze grens. Het onderhoud van Doezumertocht, het kanaaltje waarop het waterschap loosde, was in onderhoud bij het waterschap Doezum en Opende. De ingelanden moesten aan beide schappen betalen. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 2000 binnen dat van het wetterskip Fryslân.