Zuidpolder (Grootegast)

Westerdeel-Langewold is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. Het schap lag ten zuiden van Grootegast en was het gevolg van het samengaan van de Zuidpolder en de Polmapolder. Het was begrensd door de N980 in het westen en het noorden, het Langs- of Wolddiep in het oosten en de Leidijk in het zuiden (met uitzondering van een gedeelte ten zuiden van Sebaldeburen). Het gemaal stond en staat bij de T-splitsing van de wegen De Tenten en Zandbalk en sloeg uit op de Grootegastemertocht. Het gebied wordt sinds 2000 grotendeels beheerd door het Wetterskip Fryslân. Een klein, zuidelijk deel valt onder Noorderzijlvest.

De Tenten is een gehucht in de gemeente Westerkwartier in het westen van de provincie Groningen. Het ligt ten zuiden van de hoofdplaats van de gemeente aan de weg De Tenten. De Tenten ligt in het veengebied ten zuiden van Grootegast. Halverwege de achttiende eeuw begon jonker Daniël Onno de Hertoghe, de heer van de borg Rikkerda bij Lutjegast hier met turfwinning. De veenarbeiders werden gehuisvest in barakken die tenten werden genoemd. Die barakken zijn inmiddels verdwenen, maar de naam voor het gebied is gebleven.

De Noordwijkerpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Hoewel Carel Coenraad Geertsema het in zijn naslagwerk De zeeweeringen (...) (1910) noemt en het al lang als waterschap functioneerde, werd het pas in 1913 door de Staten officieel opgericht. De polder, die één ingeland had, lag pal ten zuidwesten van het kruispunt van de Hooiweg en de Munnekeweg van Lucaswolde. Het gebied was zo'n 150 m breed en zo'n 450 m lang. Het molentje, een tjasker, stond aan de zuidzijde van de polder en sloeg uit op een 550 m lange wijk die uitmondde in het Dwarsdiep. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Lucaswolde (Gronings: Luukswold of Luukswolle) is een streekdorp in de provincie Groningen (in Nederland). Het dorp ligt in het zuidelijk deel van de gemeente Westerkwartier. De streek ligt tussen het dorp Marum en Boerakker. Het heeft ongeveer 195 inwoners. Dit deel van het Westerkwartier bestond uit wildland, het was in eigendom bij de boeren van Marum, Niebert en Nuis. Er was wat verspreide bebouwing, welke alleen vanaf Noordwijk bereikbaar was. Dat bleef zo tot ver in de negentiende eeuw. Pas in 1878 werd een zandpad aangelegd naar Boerakker. In de middeleeuwen had het dorp een eigen dorpskerk, daterend uit de twaalfde of dertiende eeuw, die rond 1540 in verval raakte. In 1596 woonde er niemand meer. De parochie werd samengevoegd met Noordwijk, maar de landerijen van kerk en pastorie bleven eigen beheerders houden. Het kerkhof bestond nog in de 19e eeuw. Nu is dit een boerenerf (Hooiweg 11). In 1528 kochten de dominicanessen van Oosterreide hier land. De Susteren van Reyde zochten vanwege de overstromingen in het Dollardgebied een nieuwe woonplaats en lieten in Lucaswolde een voorwerk of uythof bouwen, dat nog in 1539 bestond. Even ten zuiden van de streek, aan het Dwarsdiep ligt een natuurgebied in de polder de Oude Riet. Vooral voor vogelaars is dat een geliefd oord.

De hervormde kerk van Grootegast is een eenvoudige zaalkerk die gebouwd werd in de zeventiende eeuw. De kerk werd in 1829 volledig verbouwd en kreeg toen zijn huidige exterieur. De zijmuren en achtermuur hebben grote rondboogvensters, de voorzijde wordt gekenmerkt door drie ronde vensters. Het geheel witgepleisterde gebouw heeft aan de voorzijde een dakruiter met een klok uit 1983. De oudere klok uit 1611 is gescheurd en daardoor niet meer bruikbaar. In 1756 werd de predikant van Grootegast en Doezum, ds. Johannes Smook, door een bende overvallen. Hij werd vastgebonden en van muntgeld en zilver beroofd. Zijn huishoudster werd door de overvallers om het leven gebracht.

De Wemerpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen. Het waterschap, dat ten noorden van het Dwarsdiep lag, tussen dit kanaal en de Hooiweg van Lucaswolde, was het gevolg van de uitvoering van de ruilverkaveling Zuidpolder. Het gemaal is nog steeds aanwezig en staan zo'n 750 m oostelijk van de weg Beldam. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 2000 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

De Jouwer is een gehucht in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen. Het ligt ten Oosten van Grootegast, iets ten zuiden van Kuzemerbalk. Het gehucht ligt op een van de zandkoppen in het zuidelijke Westerkwartier. De boerderijen in het gehucht waren oorspronkelijk bezit van het klooster in Kuzemer. Na de Reductie van Groningen in 1594 kwamen de landerijen in handen van de provincie. Een deel hiervan werd in de achttiende eeuw gekocht door Daniël Onno de Hertoghe, die vanuit De Jouwer probeerde het omligende veen af te graven voor de winning van turf. De arbeiders die hij daarbij aantrok werden gehuisvest in barakken die bekendstonden als De Tenten. De vervening was geen groot succes, maar een deel van het gebied staat nog wel steeds bekend als De Tenten. De naam De Jouwer verwijst waarschijnlijk naar het Friese woord voor haver.

De Tabakpolder is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. Van dit poldertje is weinig meer bekend dan dat het genoemd wordt in het archief van het waterschap Westerkwartier en dat het in de hoek ten zuidwesten van de Leidijk en de weg van Korhorn naar Noordwijk lag. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.

Grootegast (Gronings: Grodegast, Fries: Gruttegast) is een dorp en een voormalige gemeente in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen in Nederland. Het dorp was tot 2018 de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Grootegast. Het dorp heeft 3.470 inwoners (1 januari 2023).

Grootegast () (Gronings: Grodegast, Fries: Gruttegast), is een voormalige gemeente in het noorden van Nederland, in het Westerkwartier van de provincie Groningen, vernoemd naar het gelijknamige hoofddorp Grootegast. De gemeente had een oppervlakte van 88,29 km² (waarvan 2,60 km² water). Op 31 december 2018 telde Grootegast 12.191 inwoners. De gemeente ontstond in 1990 door samenvoeging van de voormalige gemeente Oldekerk bij Grootegast. In 2013 werd op basis van het advies Grenzeloos Grunnen in de provincie Groningen een traject gestart richting een gemeentelijke herindeling. Hierin werd voorgesteld om de gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn samen te voegen tot de gemeente Westerkwartier. De gemeentes fuseerden op 1 januari 2019. Hierbij werd ook een deel van de gemeente Winsum gevoegd.

Sebaldeburen (Gronings: Seballeburen) is een dorp in de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen in Nederland. Op 1 januari 2023 bedroeg het inwoneraantal van het dorp 585. Sebaldeburen is ontstaan op de middelste van drie zandruggen die van west naar oost door het zuidelijke Westerkwartier lopen. Oorspronkelijk was het het belangrijkste dorp in het Langewold, een van de vier onderkwartieren van het Westerkwartier. In 1805 werd de huidige kerk van Sebaldeburen gebouwd. De toenmalige dominee, Nicolaas Westendorp, heeft rond de bouw van de kerk een uitgebreide beschrijving gemaakt van zijn gemeente en de geschiedenis daarvan. Volgens hem komt de naam van het dorp van de heilige Sebaldus van Neurenberg. Even ten noorden van het dorp staat de poldermolen De Eendracht.

De Oude Riet is een voormalig waterschap in de Nederlandse provincie Groningen. In het kader van de ruilverkaveling Lucaswolde werd in 1948 een gemaal gesticht dat uitsloeg op het Dwarsdiep. Om het gemaal te onderhouden werd een waterschap in 1961 opgericht. Met de organisatie ervan wilde het niet zo vlotten. Pas in 1964 was de grondslag voor de heffing opgemaakt. Het schap lag tussen het Dwarsdiep (ten noorden), de Oude Rijt (naamgever van het schap) en de Lange Niebertertocht (ten oosten), de huidige A7 (ten zuiden) en de Nuismer Schipsloot (ten westen). Het gemaal staat aan het einde van de zijweg van de Roordaweg in Boerakker. Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Noorderzijlvest.